Цахим орчинд иргэдийг хуурч, мөнгө болон хувийн мэдээллийг нь авах зорилготой залилангийн арга улам бүр төрөлжиж байна. Залилагчид зөвхөн хуурамч зар, дуудлага ашиглахаас гадна хүний итгэлийг ашиглан найз нөхөд, банкны ажилтан, ажил олгогчийн дүрээр хүртэл харилцаж байна.

Тухайлбал, иргэний Facebook хаягийг булаасан залилагч тухайн хүний найзын жагсаалтад байгаа хүмүүст “Яаралтай мөнгө хэрэг болчихлоо. Энэ данс руу шилжүүлээд өгөөч” гэх мэтээр мессеж бичиж болно. Найзынх нь хаягаас ирсэн тул тухайн хүн үнэн гэж итгэн мөнгө шилжүүлэх эрсдэлтэй.

Мөн онлайн худалдааны залилан түгээмэл байна. Жишээлбэл, цахим хуудсанд зах зээлийн үнээс хэт хямд үнээр гар утас худалдаалж байгаа зар байршуулан, “урьдчилгаа төлбөрөө шилжүүлбэл маргааш хүргэнэ” гэж итгүүлж болно. Харин мөнгө шилжүүлсний дараа худалдагч холбоо таслах, хаягаа устгах тохиолдол гардаг.

Өөр нэг түгээмэл арга нь банкны ажилтан мэтээр утасдах явдал. Залилагч “Таны дансанд сэжигтэй гүйлгээ бүртгэгдлээ. Дансыг тань хамгаалахын тулд баталгаажуулах кодоо хэлнэ үү” гэж хэлж болно. Иргэн уг кодыг хэлснээр өөрийн данс, карттай холбоотой мэдээллээ алдах эрсдэлтэй.

Хөрөнгө оруулалтын залилангийн үед “1 сая төгрөг оруулбал сарын дараа 2 сая төгрөг болгоно” гэх мэтээр өндөр ашиг амладаг. Зарим тохиолдолд эхний удаа бага хэмжээний ашиг өгч итгэл төрүүлээд, дараа нь илүү их мөнгө оруулахыг шаардаж болзошгүй.

Ажлын байрны залилан ч мөн адил иргэдийг амархан орлого олох хүсэлд тулгуурладаг. Тухайлбал, “Гэрээсээ ажиллаад өдөрт 100-200 мянган төгрөг олно”, “Зөвхөн лайк дарж, бичлэг үзээд мөнгө олно” гэх мэт зар тарааж, бүртгэлийн хураамж эсвэл сургалтын төлбөр нэрээр мөнгө нэхэж болно.

Мөн “Та iPhone хожлоо”, “Таны нэр азтанаар тодорлоо” гэх мэтээр мэдэгдэж, шагналаа авахын тулд татвар, хүргэлтийн төлбөр төлөхийг шаарддаг хуурамч сугалааны залилан бий. Сүүлийн үед хиймэл оюун ухааны технологийг ашиглан хүний дуу хоолой, дүр төрхийг дуурайлган ашиглах эрсдэл мөн нэмэгдэж байна. Тухайлбал, гэр бүлийн гишүүний дуу хоолойг дуурайлган “Би асуудалд орчихлоо, яаралтай мөнгө хэрэгтэй байна” гэж хэлж, мөнгө шилжүүлэхийг шаардах хэлбэр байж болно. Ийм төрлийн залилангаас урьдчилан сэргийлэхийн тулд иргэд цахим орчинд ирсэн мөнгө нэхсэн, яаралтай шийдвэр гаргахыг шаардсан хүсэлтэд шууд итгэхгүй байх хэрэгтэй. Танил, найз нөхдийнх нь хаягнаас ирсэн байсан ч тухайн хүн рүү нь шууд утсаар залгаж, мэдээллийг дахин баталгаажуулах нь эрсдэлээс сэргийлэх хамгийн энгийн арга юм. Мөн банкны нууц үг, нэг удаагийн баталгаажуулах код, картын мэдээлэл зэрэг хувийн мэдээллээ бусдад дамжуулахгүй байхыг анхаарна уу.

Г.Энхбаяр