Үндэсний бөхөөр ид барилдаж байхдаа Б.Бат-Эрдэнийг бараг даваагүйгээр ойлгогдох түүхтэй. Түүний энэ даваагүй бөх УИХ-д тав зургаа суув. Үндэсний бөхийн аварга шигээ хууль тогтоох аварга байж ер нь чадаагүй байх. Харин ч хайрлагдсан их аварга УИХ-д хууль тогтоогч болоод бүдгэрсэн. Нэлээд бүдгэрсэн. Ард түмний хайрыг дундалсан. Олон бөх УИХ, Засгийн гишүүний сэнтийнүүдэд залрав. Хэр удирдагчид байсан бэ гэдгийг ард түмэн мэдэж байгаа. Дүнгээ ч тавьчихсан. Ийм нэг замаар, дүн бангаа тавиулах замаар бэдрэгч бол Цэдэндамбын Цэрэнпунцаг.

Бөх байх үеийн нь эрдэм чадлаар ард түмэн хараад байдаг. Гарьд цолтой энэ бөх цагтаа уран, эрмэг бөх байсан. Хагалж цохиж, таллаж татаад л өрсөлдөгчдөө хэвтүүлээд байдаг байсан. Харин УИХ-д тийм ч их гаргуун “барилдаанч” биш нь нэгэнт тодорхой болсон.

Гучаад тэрбумын билүү дээ бурхны дүр бүхий хөшөө төсвөөр бариулна гэж яваад л мөнөөх асуудал нь олон түмний эгдүүцлээр унасан. Одоо энэ бөх гишүүн зам, төмөр замтай нэлээд “сүжрэх” болсон. Завхан, Хөвсгөл чигийн нутгаар иймэрхүү эрх ашиг хөөгөөд яваад байх шиг байна. Тосонцэнгэлд дулааны станц хүртэл барихаар хөөцөлдөн яваа гэх. Цааханд нь, Тэлмэнд шавтай 100 мегаваттын станцыг л дэмжээд бариулчихмаар байгаа юм. Тосон дээр хөөцөлдөж байгаагаас нь хамаагүй илүү хүчин чадалтай, дээрээс нь үйлдвэр технологийн дагуул парктай жинхэнэ төлөвлөлт юм байна лээ шүү дээ.

Завхан аймаг өрсөлдөх чадвараар үргэлж л адагт орж, сүүл мушгиж байгаа. Аргагүй шүү дээ. Олигтой эдийн засгийн төлөвлөлтгүй, үйлдвэрлэл огт байхгүй юм чинь. Харин тэр Тэлмэний станц, парк чинь жинхэнэдээ Завханы аврал юм билээ. Юмыг цараатай хардаг, бодитой төрийн түшээгийн зам мөр хөөж яваа нь үнэн бол Ц.Цэрэнпунцаг Тэлмэний төслийнхөнтэй уулзаж, тэр чиглэлд идэвхийлэх нь хэтдээ онох байх.

УИХ дээр эдийн засаг их яримтгай байх шиг байдаг. Үүнтэй нь бодит утгаараа нийцэх агуулгыг тэрхүү Тэлмэний төсөл ойлгуулаад байх шиг байдаг. Ц.Цэрэнпунцаг Гадаадын банкны салбарыг нээхээс аргагүй гээд дуугарч байгаа үзэгддэг. Америкт сурсан. Жи мобайль, ЖЕМ архи гээд явж байх үеэсээ эдийн засаг, хөрөнгө оруулалтыг хэрэгтэй гэдгийг ойлгосон шиг байдаг.

Гадаадын банкны салбар байгуулах нь Монголд хэрэгтэй нь үнэн л дээ. Монголын банкнууд нэг ч бодитой төсөл үл санхүүжүүлэх атлаа тахиа шарж, төмөр зам тавьдаг юм чинь. Ц.Цэрэнпунцаг нэг юмыг хөөцөлдмөөр байгаа юм. Тэр бол тэрхүү гадаадын банкны салбарыг Монголд байгуулах явдал. Хэн хэн саад болдог, яагаад нээж болдоггүй, юуны учир хөгжлийн энэ боломжийг Монголын хууль, дээд эрх ашигт нийцүүлж болдоггүй вэ гэдэгт маш бодитой дүгнэлтүүдийг Ц.Цэрэнпунцаг хийгээд ард түмэн, олон зондоо ойлгуулах хэрэгтэй.

Энэ нь бизнес эрхлэгчид, татвар төлөгчдөд маш чухал үйлс байх нь дамжиггүй. Хэрэв ингэж чадвал Ц.Цэрэнпунцагийг хууль тогтоогч мөн юм гэдэг нүдээр харж болох. Ш.Отгонбилэг тэргүүтээс эхлээд “Хангарьд”-д тамирчин байлгахаас ивээл хайр өгч, бөхийн алдар хүндээр түрий барих нийтлэг монгол бөхчүүдийн замналаар хөрөнгийн эхтэй болсон нь хилсгүй.

Хөрөнгийг хамгаалахад Монголд амаргүй Ц.Цэрэнпунцагт бас сорилжсон байх. Тэгвэл хөрөнгийг хамгаалах, хөрөнгө оруулалтыг татахын чинадын хэрэгтэй хууль тогтоомжууд дээр Ц. Цэрэнпунцаг шидээ үзүүл л дээ.

Хөрөнгө оруулалт ямар чухлыг Ц.Цэрэнпунцаг гадарлах байх. Харин Монголд хөрөнгө оруулалт татахад юу гайтай, хөөтэй байна гэдгийг Ц.Цэрэнпунцаг ярих хэрэгтэй. Австралиас хөрөнгө татсан, тэрийгээ бэхжүүлэх гээд мунгинаж л байгаа байлгүй.

Ц.Цэрэнпунцаг гишүүнээр сонгогдоод, гишүүнээрээ байя гэвэл ийнхүү хийх ажил мундахгүй их байна л даа. Гагцхүү чадах эсэх нь өөрийн нь бяраас л хамаарах байх. Лавтайяа, гишүүн болсоор эдийн засаг, хөрөнгө оруулалт болоод Завханд бяр гаргасан юм нэг их харагдсангүй дээ.

Б.БАЯР

Amlalt.mn