Монгол дахь монополийг задлахгүйгээр, эрүүлжүүлэхгүйгээр улс орон хөгжих үндэс алга гэж бизнес эрхлэгчид халаглан гашуудаад машид удаж байна. Банкны эзэд тахиа шараад, толгой чанаад, шүдний чигчлүүр зараад байхаар аргагүй юм даа.

“Голомт” банкны эзэн Д.Баясгалан өнөөдөр төмөр зам барьж байна. Улстайгаа офтейк гэрээ гэгчийг хийж, нүүрсээр арилжаагаа тооцон төмөр зам барьсан. Барьсан төмөр зам нь үнэ хүндгүй. Бөөн хэл ам. Шударга бусын, хийдүүллийн түмэн асуудалтай. Яахаараа ч банкны эзэн төмөр зам барьдаг юм.

Дэлхийн бизнесийн соёл гэдэг чинь шал өөр л юм байх шиг. Банкны эзэн бол хөгжлийн том төслүүдийн санхүүжүүлэгч байх ёстой болохоос биш, жижиг бизнес хийгээд, ажилчин ангийн хөдөлмөрийг булаан авагч бишээр тогтсон нь хүн төрөлхтний эдийн засаг, бизнесийн соёлын дүрмээр ойлгогддог. Гэтэл төсөл санхүүжүүлж байх учиртай банкны эзэн нүүрний бартераар төмөр зам барих. Монголд л байгаа жишиг юм байх даа.

Нүүрсээ уурхайн амнаас авч, цааш хил давуулан зардаг үнэ нь өөр. Гэрээндээ улсын нууцын тамга даруулчихсан. Банкны үйлчилгээ, үйл ажиллагаа бүгд нээлттэй байж харилцагчаа татдаг биз дээ. Гэвэл банк өөрөө улстайгаа хамжин нууцлал бүхийгээр хэт ашгийн бөгөөд монополь, бүдүүлэг наймаа хийж байгаа нь тус банкны эзний ёс суртахуун, Монголд үлдээж байгаа бизнес соёл нь дэндүү увайгүй, ичгүүрт үйлдэл болно.

Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ удаа дараа хэлээд байгаа. Банкны эзэд ордон тойрсон шилэн байшингууддаа нийлэн чуулж, хууль шүүх, хүчний дээд байгууллагуудын толгой хүмүүсийг хуваарлин лоббидож томилуулдаг гэж. Үнэн, худалгүй нь манай улсад болж байгаа эдийн засаг, төсөл бизнесийн алдаа завхралуудаас шууд харагдана. Монголын банкууд оочин цоочин л гэхээс, нэг бодьтой том эдийн засгийн төслийг санхүүжүүлэхгүй л байгаа биз дээ.

“Хаан”, “Голомт”, “Худалдаа хөгжлийн банк” санхүүжүүллээ гээд эрчим хүчний ганц төслийн тууз хайчилчихгүй л байгаа биз дээ. Эрчим хүчний сайд нь салхи утаа, дулааны хомсдолын эсрэгцлийг байгалийн хууль , улирал дагуулан ярьж аргацааж байгаагаас нотолгоо нь тодсож, дүнхийтэл толгой руу шаана.

“Хаан банк”-ны эзэн тахиа шараад, “Голомт”ын эзэн нууц гэрээгээр төмөр зам бариад, “Худалдаа хөгжлийн банк”-ны эзэн ховор металлийн орд эзэмшээд байхаар энэ улсад ямар бизнес, ямар хөгжил яригдах юм бэ. Хүү нь өндөр гэж жигтэйхэн. Зээл гаргасныхаа төлөө шимэтгэл авдаг банкуудтай. Тэгсэн мөртлөө нэг мега төслийн энгүй. Энэ гурван банк нийлээд нэг мега төсөлд баталгаа, санхүүжилт гаргаж болно доо.

Гэвч хэзээ ч тэгээгүй, тэгэхгүй ч үгүй биз, тийм л арчаагүй аминчхан. Гадны банкууд оруулж ирдэггүй. Бүх лоббиг нөгөө шилэн банкиндаа цуглаад хийнэ. Хуяглан, шивээлэн хааж хорьж, хамгийн адгийн новшуудыг санхүүжүүлэн УИХ-д оруулж манаачаар тавина. Эдийн засаг нь тэлэхгүй. Эх орон нь хөгжихгүй.

Өөрсдөө ертөнцөөр тэнээд, банкиндаа балчир санхүү эрээд явна. Шөл чанаж, нүүрс бартердаад, нэг бол төрийн өмчийн компаниудыг санхүүгийн аргаар луйвардаад. Ийм банкуудтай байж таарахгүй ээ.

Чадалтай нийтлэлчид нь ихэнх банкуудын илч төлөөлөгчид. Банкаар үл оролд. Тун аюултай гэдэг л цөөн үгтэй. Монголын банкуудын эзэд ингэж гадаадын тогтсон банкны эзэд шиг хувцаслаж, гоё амьдравч хэрэг дээрээ эх орон, иргэд ардынхаа дандаа л эсрэг ажиллаж байгаа нь хүү, шимэтгэл, үл санхүүжүүлэх чадвараас нь харагдана.

Аргагүй л банк нэртэй байгаа байх. Данзандоржийн Баясгалан угтаа Ардчилсан намын үзэл суурьтай хүн байх. Гэхдээ түүүний үйл хэрэг ардчилсан бус нь нэн тодорхой. Эрхэлж байгаа бизнэсээс нь, нүүрстэй хутгалдсанаас нь нэн тодорхой. Д.Баясгалан банкир одоо жинхэнэ банкир эсэхээ нотолж, Монголд банкны эзэн банкны эзнээрээ байхын шинэ эхлэлийг энэхүү өөртэй нь зууралдсан нүүрс тэргүүт түмэн асуудлыг цэгцэлж, хууль шүүхийн өмнө гэмийн цуваа асгаж, шинэ эхлэл бүрдүүлэх замаар нотлох нь Монголын эрх ашигт, монгол хүний эрх ашигт нийцнэ.

Хэвэл мэдээллийн бүхэл бүтэн армитай. Д.Баясгалан руу зөв шүүмжлэлийн ноцолт алга. Зөв байгаа хүн рүү хэн ноцох билээ. Аа, харин Д. Баясгалан зөв рүү явахын тулд ноцуулах хэрэгтэй юм, хэвлэл мэдээллээс, нийгмээс. Энэ өөрт нь, эх оронд тустай.

“Голомт”ын эзэн Д.Баясгалан голоосоо зөв бизнес, зөв соёлыг бүрдүүлэхгүй бол голомтлоод байхын хэрэг огт алга.

Б.БАЯР

Amlalt.mn