Арван сая төгрөгийг нь арван тав болгоод өгдөг. Хэдхэн хоногт. Арван тавтай болсон хүн дараагийнхдаа хэлдэг. Сайрхан ярьдаг. Нөгөөх нь хорин тавтай болдог. Дараагийнх нь гучин тавтай болдог. Бүр дөчин тавтай болдог. Ингээд шуургалан бүгдийг нь, шоргоолж шиг мөнгийг нь бариулан овооруулж ирүүлж байгаад, бүх мөнгийг нь хамдаг гэмт хэрэг Монголд олон гарлаа.
Хөвсгөл аймгийн “Бэлтэс мөрөн” сонгодог жишээ нь. Улсаас, цагдаагаас, хууль эрх зүйгээс анхааруулан болгоомжлуулан хэлээд л байсан. Эцсийн үр дүндээ мөнгөө хуу хамуулсан түмэн олон үлдсэн. Хуу хамсан нь хуу хамсанаараа үнэтэй байшин, машин, эд эдлэл жуухийсан. Ийм нэг жишээ.
Нөгөө нэг жишээ. Койн хэмээх цахим хөрөнгө арилжааны ер бусын байгууламж байгааг олон хүн гайхуулсан. Арабын Шахаас ч илүү амьдрах боломж түүгээр байгааг илэрхийлсэн. Хорхой гозолзтол цахимаар сэвсэн.
Араа араасаа асар олон койнчдыг төрүүлсэн. Койнчид одноос олон болж, яг л тэр “Бэлтэс мөрөн”-өрхүү байдлаар койн арилжаалж, арваар авсанаа хорь, гуч болгох замаар эрээгүй сансарт гарцгаасан.
Хамар Ганболд, Идэр-Од, Мөнхжин, хэн хэн ч билээ, машид олон койнчид гарсан. Өнөөдөр нөгөө койнд оруулсан хөрөнгө оруулалт нь үнс нурам болцгоож, койноос үүдэн, тартагтаа тулсан, олон залуус гудмаар нэг хараал хэлэн, уурсан бухимдацгааж байна. Аргагүй. Амар мөнгө хөрөнгө олох гээд баларцгаачихлаа. Гашуудам.
Уг нь, хүн төрөлхтөнд нэг тогтсон үг бий л дээ. Махатма Ганди тод хэлсэн. Хөдөлмөрлөөгүй, ариун бус замаар олсон хөрөнгө мөнгө хэзээ ч эд баялаг болж чаддаггүй ээ гэж. Койн хэмээн нийтээрээ орилж байхад төр засгаас “болохгүй шүү, дэмий шүү, буруу шүү, бүү өртөөрэй” гэж бишгүйдээ “сэрэмжлүүлсэн”.
Даанч тэр сэрэмжлүүлэг нь койны зүгт явсан ардын зам балрахгүйд дарагдаад, ямар ч сэхээрэл, дэм авчирч чадаагүй. Одоо үр дүн нь койны хохирогчдын бүхэл бүтэн арим бий болжээ. Тэд уурандаа юу ч хийж мэдэх нь. Нийгмийн эмх замбараагүйг алдагдуулж ч мэдэх. Үгүй дээ, тэгэж ер болохгүй.
Одоо харин тэд хууль хяналтын байгууллагатай хамтарч ажилла. Дээрэмчдээсээ мөнгөө, хөрөнгөө олж авах талаар ултай бодоцгоо. Шүүх, прокурор, цагдаа, АТГ бүгд ажлаа хийх хэрэгтэй. Өөр арга байхгүй.
Аанай л Х.Нямбаатарын салбар ээлжит ноцолдоондоо орох нь аргагүй. Тэгэхээс яах ч билээ. Хууль зүй, дотоод хэргийн яам шүү дээ. З.Дашдаваа дарга, койнчдод шулуулсан иргэдийнхээ төлөө ажиллаж дээ.
Төрийн дээрэмчидтэй тулаад завгүй байхад койны дээрэмчид бол үнэндээ хар ядаргаа. Гэвч ард түмнийхээ төлөө, хохирсон иргэдийнхээ төлөө ажилладаг нь Хууль хяналтынхны гарцаагүй, тангараг үүргээр хүлээсэн ажил. Одоо аанай л Д.Ганзориг, Б.Жаргалсайхан, З.Дашдаваа, Цагдаагийн Болд генерал нар ажлаа хийхээс аргагүй болжээ.
Койнчдод шулуулагсдаа эмх замбараатай, эрх ашгийн хороотой болгож, нийтээр зохион байгуулалттай тэмцэж, хохирлоо төлүүлж, нийгэм журмын байдалдаа ороход нь бүх талаар тусалж, жигдрүүлэх үүргээ биелүүлээрэй. Ариун хөдөлмөрөөс бүтсэн хөрөнгөнд шүт, ард түмэн минь.
Дээдэх нь суудлаа олохгүй бол доодох нь гүйдлээ олохгүй гэж эртнээс манай дээдэс сургаж ирсэн. УИХ, Засгийн дээдсүүд ургаа, салаагаараа дөчин их наядаар зувчуулж, Хөгжлийн банкаа тонох хооронд л Койны дээрэмчид ард түмний нэг хэсгийг ингэж шулсан. Дээдсүүд минь суудлаа олж, доодсууд нь гүйдлээ олохын буян байна уу, үгүй юү. Бас дээдсүүд цадаж ханах, доодсууд өл дарах өдөр баймаар. Даанч дээ, баймаар даа.
З.БАЯРАА
Амлалт.мн
