Пүрэв-Очирын Анужин. Анх удаа сонгогдоод ажиллаж байгаа гишүүн. Өмнө нэгэнтээ сонгуульд ойчсон л доо, Баянзүрхэд. Ойчсоноосоо шавхайдсан өвдгөө гөвөөд зүүнээс баруун тийш сэлгэн Сонгинохайрханаас сонгогдсон. Ер нь Их хурлын гишүүн болохоосоо өмнө “Монгол тулгатан” нэвтрүүлэг хийж, нийгмийн анхааралд үнэмлэхүй өртсөн. Сайн муугаар хэлэгдсэн. Нэг үгээр хэлбэл Их хурлын гишүүн болохоосоо өмнө улстөрчийн хувь тавиланд “өчиг” өгчихсөн бүсгүй гэвэл онох байх.
Эдүгээ хий зайгүй гэж хэлж болох гишүүн болоод явж байна. Чуулган, Байнгын хорооны, Ажлын хэсгийн алив хуралдаанаасаа нэг ч хоцорч, алгасаж үзээгүй “үнэнч” гишүүн гэгддэг үзүүлэлттэй юм билээ. Зөв шүү дээ. Энэ мэтээсээ л манлайлал үзүүлэх хэрэгтэй. Хүүхнүүдийг ерөөсөө нийгэм “ад үзчих” гээд байдаг талтай. Сонгогчид, манай ард иргэд ч гэсэн уг нь хандлагаа өөрчилмөөр байгаа юм. Эдүгээ эрчүүдийн увайгүйн манан өнөөдрийн улсыг гутааж байна гэвэл худалгүй байгаа.
Нүүрсний гэх хэргээс эхлээд дан эрчүүд эх орноосоо урвасан үйлдэл, тонуул хийгээд байгаа. За энэ энд хамаагүй асуудал. УИХ-д хуучны ханагарууд л Байнгын хороон дарга болон “түхийдэг”. Анужин гишүүн харин анх сонгогдсон гишүүн гэхэд эдүгээ Нийгмийн бодлогын байнгын хорооны дарга хийгээд зүтгэж байх шиг.
Дөмөг болоод, дөлөмгүй болоод итгэл хүлээлгээ биз, эрчүүдтэй өрсөлдөж санал аваад л дарга болсон юм гэж ордны сэтгүүлч хүүхнүүд шивэр авир гэх. Юутай ч энэ байнгын хороог толгойлсных Монголын том хуулиудыг эх барьж, автор нь болж үлдэх нэгэн байж. Яам нь сайдгүй байхаас эхлээд л Нийгмийн даатгалын багц таван хуулийг нэлээд нухаж байж, оруулж ирж байгаа сурагтай байна. Байнгын хороогоор баталгаажсан, чуулганы анхдугаар хэлэлцүүлэг нь эхэлж байна. Маш их маргаан дагуулах учиртай энэ хууль дээр малчдын тэтгэмж, дараалсан тав болон долоон жилээс өөр зүйл яригдахгүй байхыг нь харвал дориун болчихсон байх талтай.
АН-ынхан жагсаал хийж оноо цуглуулах гэж байсан 2018 онд баталсан дараалсан 7 жил гэдгийг 5 болгоод хуулийн төсөлд заачихсан байсан болохоор эмээ, өвөө цуглуулсан Д.Пүрэвдорж нарын акц явж гавьсангүй. Бас тэгж тогтоолгосон хүмүүст зориулсан заалт байсан нь жагсаалыг хагас өдрөөс хэтрүүлсэнгүй.
Малчдад тэтгэмж өгөх гээд байна гэдэг нь малчдын ердөө 20 хувь нь даатгалд хамрагддаг үлдсэн нь юу ч төлөхгүй явсаар халамжийн тэтгэвэр авч, бусад нь тэрийг хувааж төлдөг байсныг халж даатгалыг нь төлүүлснээр улсаас гарах мөнгө ч багасаж, малчид ч насны сүүлд халамжийн гэгдэх 288 мянган төгрөг авах биш илүү тэтгэвэртэй болох үүд нээгдэх юм билээ. Чоно цатгалан хонь бүрэн гэгчээр аль аль талдаа ашигтай. Эмэгтэйчүүдийн нэг барьж авсан хууль айхтар батлагддаг тал бий.
Үе үеийн улстөрчид попрохдоо нийгмийн даатгал, тэтгэвэр тэтгэмжийн хуулийг барьж авч, хүний сэтгэл хөдөлгөх гээд байдаг. Харин энийг бүгдэд шударга хандах ёстой гээд цаашид тусгай журмаар зүйл заалт гаргаж ирдэггүй болгох сурагтай. Томчуудад халтай, нийтэд шударга хуулийн төсөл явж байгаа нь анзаарагдана. Энгийн иргэд 45 хувиар тэтгэвэр тогтоолгож, харин Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүд 60 хувиараа тогтоолгодог байсан гэнэ шүү. Бүр өмнө хэд авч байснаараа биш энэ үеийн үнэлгээний 60 хувиар.
Үүнийг зогсоож бүгдэд тэнцүү гэдэг зарчим шударга сонстоод байгаа юм. Хамгийн гол нь тэтгэвэртээ гээд авч байгаа хэдхэн цалингаасаа татуулаад л байдаг гэтэл тэр нь төрийн их сан руу ороод тэрийг нь дарга даамлууд яаж идэж цусалдаг юм данс мөнхийн хоосон байдаг байсан тэр зүйлийг зогсоож чадвал Анужинаар авторлогдох энэ хуулийн гол утга учир. Хэний нэрийн дансанд хэд байгаа тэр нь байж байх л учиртай. Түүнд тууштай чанар харагдаад байдаг. Япон, Америкт чамгүй боловсрол эзэмшсэн байх. Япон бол төгсөд суралцуулдаг дэг л дээ. Юманд ширхэглэг хандчихмаар төлөв үзэгддэг.
Төрийн хувцасны хээ чимэг гээд л гишүүн болоод удаагүй шүүмжлүүлж л байсан. Яриа хөөрөөг нь тасалж сэвээд жаахан хэлмэгдүүлчих гээд байдаг гэмтэй. Асар олон хууль санаачлаагүй байх. Гэхдээ асаргаатай нэг хуулийг батлуулах ажилд махарч байх шиг байна. Асаргаатай гэдэг нь дээрх Нийгмийн даатгалын багц хууль л даа. Салбарынхантай нухуу суугаад, даацтай болгосныг Их хурал дээр яриад байна лээ.
Г.Занданшатар дарга нь нэр заагаад онцолж байсан. Одоо тэгээд салхи орж, дэвшилд ирэлгүй удсаныг, нэг үгээр хэлбэл “тоосонд дарагдсан” энэ хууль хэр ажил хэрэг болж байгааг харах л үлдлээ. П. Анужин нарын хууль гээд аялагхан дархлаажчихвал ард түмэндээ л хэрэгтэй юм даа.
З.БАЯРАА
Amlalt.mn
