Хянан шалгах түр хорооны "Нүүрсний" гэх сонсголын үдээс өмнөх хуралдаанаар "Эрдэнэс Тавантолгой" ХК-ийн “Чалко Трейдинг Хонконг”-той байгуулсан гэрээний талаар мэдээллийг Шинжээч танилцуулав.
Тэрбээр "БНХАУ-ын "Чалко Трейдинг Хонконг" компанитай 2011 онд байгуулсан А-011-041 тоот борлуулалтын гэрээний дагуу дөрөвдүгээр давхаргын илчлэг өндөртэй нүүрсийг Инкотермсийн FCA-Цагаанхад нөхцөлөөр буюу Өмнөговь аймгийн Цагаан хад дахь талбайд хүлээлгэн өгөхөөр тохиролцсон бөгөөд суурь үнийг 70 ам.доллароор тогтоосон байна.
Нийт борлуулалтын гэрээний үнийн зөрүү 2011-2023 оны аравдугаар сар хүртэл бусад гэрээний дундаж үнэтэй харьцуулж тооцоход ойролцоогоор 422 сая ам.долларын гарахаар байна. Урьдчилгаа төлбөрийн өгөөж 104.8 сая ам.долларыг хасаж тооцвол 317.2 сая ам.долларын болохоор байна" хэмээн ярив.
Үргэлжлүүлэн тус гэрээтэй холбоотой хамтарсан гэрчүүд байр сууриа илэрхийллээ.
УИХ-ын гишүүн асан Д.Зоригт: "Шинжээчийн дүгнэлтээс харахад эх орны хишиг, хувь гэх зүйлийг УИХ-ын шийдвэрээр байгуулагдсан хамтарсан Засгийн газраас Монгол Улсын бүх иргэнд олгох хууль байгаа.
Тавантолгойн ордыг ашиглах эрх нь 4-5 жилийн хугацаанд гаднын компанид байсан. Тэр компани 1998 оны хямралын үеэр ашиглах эрхээ хаяад явахад нь Монголын хэдэн компани авч хадгалаад 10 жил болсон. Дараа нь 2007 онд төрдөө буцааж өгсөн. Өнөөдрийн байдлаар Монгол Улсын түүхэнд эзэмшиж явж байгаад нэг ч хүрз авахгүй төрдөө буцааж өгсөн тохиолдол нь зөвхөн Тавантолгой. Үндэсний ААН-үүд гэвэл Ерөнхий сайд асан С.Батболд, УИХ-ын гишүүн асан Б.Батбаяртай холбоотой асуудлууд байгаа.
Энэ үед төрд буцаж ирсэн ордыг яаж ашиглах, иргэддээ хэрхэн үр шимийг хүртээх вэ гэдэг хэлэлцүүлэг явагдсан. Үүний үр дүнд МАН болон АН сонгуульд орохдоо эх орны хишиг 1.5 сая төгрөг өгнө. Ингээд хамтарсан Засгийн газрын мөрийн хөтөлбөрт хуульчлаад эх орны хишгийг өг гэсэн зүйл заалт орсон.
2009 оны арванхоёрдугаар сарын 30-ны өдөр батлагдсан тогтоолоор Хүний хөгжлийн сангаас 2010 онд иргэдэд өгөх эх орны хишгийг 120,000 төгрөгөөр тогтсон. 2011 онд 258,000, 2012 онд ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэддээ нэг сая төгрөг, бусад иргэдэд 128,000 төгрөг олгохоор тогтоол батлагдсан. Мөн 1,072 хувьцааг тараасан.
Нэг сая төгрөг гэдэг чинь тухайн үеийн ханшаараа 1,100 ам.доллар гэсэн үг. Т.Доржханд гишүүн их буруу зүйл боллоо хэмээн ярьж байна. Тантай онолын маргаан эхлүүлэхэд бэлэн байна. Ард иргэддээ уул уурхайн баялгаас хувь өгөх нь Үндсэн хуулийн заалт.
Тухайн үедээ би ч гэсэн үүнийг хийх нь зөв үү буруу юу гэж эргэлздэг. Өнөөдрийн өндөрлөгөөс эргээд харахад хэрэггүй алга болгож байснаас ард иргэддээ 1,100 ам.доллар өгөх нь зөв юм байна хэмээн бодож байна.
"Эрдэнэс Тавантолгой" ХК-аас ард иргэддээ яагаад дөрвөн сая төгрөгийн ногдол ашиг хуваарилж болдоггүй юм. Төмөр зам бариад, үр ашгийг нэмэгдүүлээд иргэддээ ахиад хэзээ ногдол ашгийг нь яаж өгөх вэ. 1,072 хувьцааг нь одоо хүртэл Хөрөнгийн бирж дээр арилжиж болдоггүй. Тайланг нь үзье гэхээр Хөрөнгийн биржийн хууль тэр компанид үйлчилдэггүй.
Монгол Улс одоогоор долоон хувийн зээлжих эрхтэй байна. 2015 онд 14 хувь зээлжиж байсан. Гэтэл энэ компани гурван хувийн хүүтэй зээл аваад татварын урьдчилгаа болгоод төлсөн" гэв.
