Ажил нь урагшилдаггүй, амжилт нь харагддаггүй гэдэг шиг хоёр Ерөнхий сайдыг дамжин үргэлжилж, шаваа тавиад 5 жил болсон ч ахиц дэвшил байхгүй, үр дүнгүй зардал мөнгө “залгидаг” гэж хэлж болох улсын хэмжээний том төслийн нэг Дорноговь аймгийн Алтанширээ суманд баригдаж буй газрын тос боловсруулах үйлдвэр юм.
МАН-ын мөрийн хөтөлбөрийн 2.1-д заасан “Хөгжилд хөтлөх мега төслүүд”-ийн тоонд эл газрын тосны үйлдвэрийг оруулж, 2024 онд багтаан “Газрын тос боловсруулах цогцолборыг ашиглалтад оруулна” хэмээсэн нь өдгөө хойшилсоор 2026 оноос цааш яригдах болсон.
Саяхан 06 сарын 7-ны өдөр УИХ-ын Үйлдвэржилтийн байнгын хорооны хуралдаан дээр газрын тосны үйлдвэрийн бүтээн байгуулалтын ажлын талаарх сонсгол мэдээлэл болсон. Тус хуралдааны сонсголоос ажиглахад газрын тосны үйлдвэрийг барих “хүсэл сонирхол” УУХҮЯ, газрын тосны үйлдвэрийн удирдлагад магадгүй байхгүй юм биш биз гэж хардахад хүргэж байна.
2023 оны 3 сард Засгийн газрын хуралдаанаас 82 дугаар тогтоол гаргаж, тус тогтоолын дагуу "Монгол газрын тос боловсруулах үйлдвэр" төрийн өмчит хязгаарлагдмал хариуцлагатай компанийн төрийн өмчийн хувьцаа эзэмшигчийн эрхийг хэрэгжүүлэгчээр "Эрдэнэс Монгол" ХХК-ийг тогтоож, тус үйлдвэрийг "Эрдэнэс Монгол" нэгдлийн бүрэлдэхүүнд ажиллуулах шийдвэр гарчээ.
Засгийн газрын энэ шийдвэр нь тус үйлдвэрийн үйл ажиллагаанд сөрөг үр дагаварт хүргэсэн гэдгийг үйлдвэрийн захирал Д.Алтанцэцэг гишүүдийн асуусан асуултад хариулахдаа онцолж байв.
Энэтхэг улсын засгийн газраас олгосон 1,236 тэрбум ам долларын хөнгөлттэй зээлийн санхүүжилтээр барихаар төлөвлөсөн байсан ч ковид болон, бараа бүтээгдэхүний үнийн өсөлтөөс хамаарч зардал нь 35 орчим хувиар өсч, нэмэлтээр 450 гаруй сая ам доллар хэрэгтэй байгаа аж. Мөн 2025 оноос Энэтхэгийн Засгийн газраас авсан эл зээлийн эргэн төлөлт хийгдэх ёстой. Гэтэл бид өдгөө нефтийн үйлдвэрээ барих ажлаа 50 хувьд нь ч оруулж чадаагүй байдаг.
Дээр нь энэ том төслийг удирдаж байгаа Д.Алтанцэцэг гэдэг хүн сайд дарга нарт ташаа мэдээлэл өгч, ажил хэвийн явагдаж байгаа мэтээр ойлгуулдаг атал үнэн хэрэгтээ тэндэхийн ажил зогсонги байдалтай байна.
Ганцхан жишээ дурьдахад мань захирал, дээр дурьдсан УИХ-ын Үйлдвэржилтийн байнгын хорооны хуралдаан дээр хэлэхдээ Газрын тос 550 км-аас татах далд хоолойн ажил эхэлчихсэн, 10 км баригдсан гэж хэлсэн боловч 6 сарын 16-ны өдөр дамжуулах хоолойн ажил эхэлж байгааг гүйцэтгэгч компаниуд хэлсэн байдаг. Тэгэхлээр Д.Алтанцэцэг захирал худал ярьсан болж таарах гээд байгаа юм.
Цаашлаад үйлдвэрийн ажилчдын хотхон барихад оролцсон гүйцэтгэгч компаниуд одоо болтол мөнгөө авч чадаагүй банк санхүүгийн байгууллагын өрөнд уначихсан, Хөгжлийн банкнаас авсан зээл зогссоноос болж үйлдвэр ажиллагсдынхаа цалинг тавихын тулд Эрдэнэс монгол компаниас жилийн 10.9%-ийн хүүтэй зээл авсан, мэргэжлийн инженер техникийн ажилчид нь цалингүйн улмаас олноороо ажлаа орхисон, боловсон хүчнээ бэлтгэх ажил зогсонги байдалд хүрсэн, Сангийн яамны гадаадын хөрөнгө оруулалттай холбоотой дүрэм журамд нийцээгүйгээс болж үйлдвэрийн техник тоног төхөөрөмж, бүтээгдэхүүнийг татвараас чөлөөлөх, хил гаалиар оруулах ажил саатсан, гэрээлэгч байгууллагуудаас нөхөн төлбөр нэхэж эхлэсэн, Үйлдвэрийн түүхий эдийг бэлтгэхэд зориулан Засгийн газраас үйлдвэрт хайгуул хийлгэхээр олгосон өмнө нь хятадын Дайчин тамсаг компани олборлолт хийж байсан Давст31 талбайд хайгуул хийх бэлтгэл, судалгааны ажлыг хийж байгаа боловч хяналтын 1 цооног өрөмдөх санхүүгийн эх үүсвэр байхгүй гэх зэрэг ажил нь мянган задгай, нэгдсэн зохион байгуулалтгүй хэвээр байна.
Ийм дампуу, төслийг явуулах сонирхол засаг төрд байгаа эсэх нь ойлгомжгүй, төслийн удирдагч нь буруу ташаа мэдээллийг шийдвэр гаргагчидад өгдөг байдлыг даруй өөрчилж, удирдлагын багийг нь шинэчлэн томилж, яаралтай шийдвэртэй арга хэмжээ авч ажиллахгүй бол татвар төлөгчдөөс хожим төлөх 1,2 тэрбум ам.доллар /4.2 их наяд төгрөг/ салхинд хийсэх нь бололтой.
Энэ янзаар бол нефтийн үйлдвэрийн нээлт 2030 он хавьцаа болж мэдэхээр байна. Ингэхлээр МАН-ын мөрийн хөтөлбөрт 2024 онд барихаар төлөвлөсөн нефтийн үйлдвэр "ДАШИЙНШОГ" болох нь тодорхой болчихлоо.
Дэлхий нийтээрээ эко цахилгаан машин үйлдвэрлэж, хэрэглээнд нэвтрүүлэхийг зорьж байгаа цаг үед бид нефтийн үйлдвэрээ 2030 он хүргэж нээх юм бол магадгүй бид дэлхийн хамгийн сүүлчийн нефтийн үйлдвэрийг монголд нээж нэг том амжилт гаргаж мэдэх юм.
Ц.Мөнх
Амлалт.мн
