Монголын парламентад олон нийтийн анхаарал суларсан үеийг ашиглан хууль баталдаг гэх хардлага үе үе гарч ирсээр ирсэн. Үүнийг шууд “хуулийн хулгай” гэж нэрлэхэд маргаантай ч улс төрчид өөрсдөдөө ашигтай заалтыг чимээгүйхэн хуульд шингээдэг байсан гэх шүүмжлэл үндэслэлгүй биш.

Өмнө нь УИХ-ын даргаар ажиллаж байсан Ц.Нямдорж хуулийн үг хэллэгийг “оронд нь засдаг” гэх асуудал яригдаж байсан бол хожим баяр, амралтын өдрүүдийн өмнө чуулганаар зарим хуулийг яаравчлан баталж, олон нийтийн анхаарлаас “далд” өнгөрүүлэх тохиолдлууд ч гарч байв.

Гэсэн ч эдгээр өөрчлөлтүүд нь хуульд нэмэлт, өөрчлөлт орсон огноо, заалтаараа тодорхой тэмдэглэгдэж ирсэн учраас ил тод байдлын зарчим бүрэн алдагдсан гэж үзэхэд бэрх.

Харин хуульд орсон өөрчлөлтийг огноо, эх сурвалжгүйгээр “шингээж”, анхнаасаа байсан мэтээр ойлгуулахыг оролдвол энэ нь жинхэнэ утгаараа “хуулийн хулгай” гэж хэлэх үндэслэл болно.

Ийм ноцтой асуудал УИХ-аар хэлэлцэгдэж буй “УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах тухай хуулийн төсөл”-ийн үеэр сөхөгдлөө. УИХ-ын гишүүн Б.Пүрэвдорж хэлэхдээ, 2024 оны 5 дугаар сарын 16-ны өдөр УИХ “УИХ-ын тухай хууль”-д оруулсан өөрчлөлтөөр гишүүдэд хариуцлага тооцох механизмыг бодитоор сулруулсан гэдгийг онцолсон юм.

Тодруулбал, өмнө нь хэрэг бүртгэл, мөрдөн шалгах шатанд прокурорын саналын дагуу УИХ-ын гишүүний бүрэн эрхийг түдгэлзүүлж, саадгүй шалгах боломжтой байсан. Харин шинэ өөрчлөлтөөр зөвхөн “яллах дүгнэлт үйлдэн шүүхэд шилжүүлэхийн өмнө” түдгэлзүүлэх санал оруулах боломжтой болгожээ.

Энэ нь бодит байдал дээр УИХ-ын гишүүнийг шалгах ажиллагааг бараг боломжгүй болгож, нотлох баримт цуглуулах, нэгжлэг хийх, холбогдох хүмүүсийг шалгах зэрэг хууль хяналтын байгууллагын үндсэн ажиллагаанд саад учруулах нөхцөл үүсгэж байна.

Өөрөөр хэлбэл, УИХ-ын гишүүд өөрсдөдөө “шалгуулдаггүй хамгаалалтын хана” бий болгосон гэсэн үг.

Хамгийн анхаарал татах асуудал нь дээрх өөрчлөлт “УИХ-ын тухай хууль”-ийн 45 дугаар зүйлд тусгагдсан атлаа нэмэлт, өөрчлөлтийн огноо, тэмдэглэлгүй байгаа явдал юм. Энэ нь уг заалтыг анхнаасаа байсан мэтээр ойлгуулах оролдлого байж болзошгүй.

Хэрэв үнэхээр ийм байдлаар хуульд өөрчлөлт оруулсан бол үүнийг энгийн алдаа гэж үзэхэд бэрх. Харин ч ил тод байдлыг зориудаар бүдгэрүүлсэн, олон нийтээс нуусан үйлдэл гэж хардах үндэслэл үүснэ.

Тэгвэл асуулт гарч ирнэ:

• Энэ өөрчлөлтийг хэн санаачилж, хэн дэмжив? Яагаад олон нийтэд хангалттай мэдээлэл өгөөгүй вэ?
• Магадгүй үүний цаана УИХ-ын гишүүний халдашгүй эрхийг ашиглан хуулийн хариуцлагаас бултах сонирхол бүхий бүлэглэлийн нөлөө байсан уу?

Ийм эргэлзээ төрж буй нөхцөлд УИХ “эгүүлэн татах” механизмыг хуульчилж, гишүүдийн хариуцлагыг бодитоор нэмэгдүүлэх шаардлага улам тод харагдаж байна.

Эцэст нь хэлэхэд, парламент өөрийгөө хамгаалсан хууль баталж байна уу, эсвэл хуулийн засаглалыг хамгаалж байна уу гэдэг асуултад хариу өгөх цаг иржээ.

Ийм учраас Ерөнхийлөгчийн санаачилсан УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах хуулийн төслийг УИХ-ын хэлэлцэн, “авах гээхийн ухаан”-аар хандан, хулгай худлаа УИХ-ын гишүүний бүрэн эрхийн цаана нуух гэсэн гишүүдийг “илчилж”, хариуцлага тооцох шаардлагатай гэж харж болохоор байна.

Ц.Мөнх

Amlalt.mn