Засгийн газраас 2026 оны 6 дугаар сарын 11-ний өдөр өргөн мэдүүлсэн Гэр бүлийн хөгжлийг дэмжих тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг эхлүүллээ. Хуулийн төсөл санаачлагчийн илтгэлийг Улсын Их Хурлын гишүүн, Засгийн газрын гишүүн, Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд Т.Аубакир нэгдсэн хуралдаанд танилцуулсан.

Монгол Улсын Үндсэн хуульд “Гэр бүл, эх нялхас, хүүхдийн ашиг сонирхлыг төр хамгаална” гэж тунхагласан байдгийг эшлээд гэр бүл бол хүүхэд өсөж хүмүүжих, хүн төлөвших, үндэсний өв соёл, үнэт зүйл өвлөгдөх үндсэн орчин гэдгийг дурдав. Гэр бүлийн амьдралын чанарыг сайжруулах нь хүний хөгжил, хүн амын тогтвортой өсөлтийг хангах төрийн бодлогын чухал зорилт хэмээн Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд хэлээд “Гэвч өнөөдөр манай улсад хүн амын өсөлт удааширч, гэрлэлтийн тоо буурч, гэрлэлт цуцлалт нэмэгдэх хандлагатай байна. Үндэсний статистикийн хорооны сүүлийн 5 жилийн тоон мэдээг авч үзвэл, 2021-2025 онд хүн амын тоо дараалан өсч 3.4-өөс 3.59 сая болсон. Нийт хүн ам өссөн боловч жилийн өсөлт тус бүр 1.5-аас 1.03 хувь болж, дараалан саарсан байна.

Мөн 2021–2025 онд бүртгүүлсэн гэрлэлтийн тоо 16,118-аас 12,582 болон буурч, харин гэрлэлт цуцлалтын тоо 3,391-аас 4,493 болж өссөнийг таван жилийн өмнөхтэй харьцуулахад гэрлэлт бүртгэл 21.9 хувиар буурч, цуцлалт 32.5 хувиар нэмэгдсэн. Үүнээс шүүхийн журмаар гэрлэлт 2823-аас 4270 гэрлэлтийг цуцалсан бол, мөн шүүхийн журмаар 2023 онд 11, 2024 онд 11, 2025 онд 7 нийт 29 гэрлэлт сэргээгдсэн байна” хэмээн холбогдох тоо баримтуудыг танилцууллаа.

Гэр бүлийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуульд Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яамнаас гэр бүлийг тогтвортой байдлыг хангах, гэрлэлт цуцлалтыг бууруулах зорилгоор эвлэрүүлэн зуучлах ажиллагаанд сэтгэл зүйчийг оролцуулахаар гаргасан санал тусгагдаж, гэр бүлийн маргааныг мэргэжлийн сэтгэл зүйчийн дэмжлэгтэйгээр шийдвэрлэх тогтолцоо бий болсноор гэр бүлийн хөгжлийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв болон төрийн захиргааны чиг үүрэг, оролцоо өргөжсөн юм.

Гэр бүлийн хэргийг дагнан шийдвэрлэх шүүх 2026 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс үйл ажиллагаагаа явуулж эхлэх бөгөөд дээрх хуулийн хэрэгжилтийн хүрээнд Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яамны зүгээс Засгийн газар болон холбогдох сайд нарын хамтран батлах 10 журам, аргачлал, хөтөлбөрийн төслийг боловсруулан ажиллаж байгааг сайд энэ ташрамд танилцууллаа.

Төрөлтийн түвшин 2016 оноос хойш тогтмол буурч байгаа нь үндэсний аюулгүй байдал, хүн ам зүйн бодлогод томоохон сорилт болж байгааг Т.Аубакир сайд танилцуулсан. 2026 оны “Монгол Улсын төрөлтийн шинжилгээ, бодлого” сэдэвт судалгаанд төрөлтийн бууралт “түр зуурын биш”, эмэгтэйчүүдийн насан туршид төрүүлэх хүүхдийн тоо багассан, залуу гэр бүлүүдийн 2, 3 дахь хүүхдээ төрүүлэх шийдвэр гаргалт саатсан боловч залуучуудын хүүхэдтэй болох хүсэл алга болоогүй харин орон сууц, тогтворгүй орлого, асаргааны ачаалал, ажил-амьдралын тэнцвэрийн асуудлаас шалтгаалан төрөлтөө хойшлуулж байгаа талаар дурдсан байдаг байна.

Иймд гэр бүлийг дэмжих зорилгоор шууд хэлбэрээр мөнгөн дэмжлэг олгох, бусад хэлбэрээр буюу орон сууц, ажил-амьдралын тэнцвэрийг хангах, гэр бүлийн боловсрол, эрүүл мэндийг дэмжих, нийгэм, сэтгэл зүйн үйлчилгээ үзүүлэх, эдгээртэй холбогдуулан төрийн болон орон нутгийн хэрэгжүүлэх чиг үүргийг тодорхойлсон Гэр бүлийг дэмжих тухай анхдагч хуулийн төслийг боловсруулжээ.

Энэхүү хуулийн төсөл нь анхдагч хуулийн төсөл бөгөөд Нийгмийн халамжийн тухай хуулийн 3 дугаар бүлэгт заасан хүүхдийн мөнгөн тэтгэмж, “Эхийн алдар” I, II зэргийн одонтой эхийн тусламж, нийгмийн халамжийн сангаас олгогддог жирэмсэн эхийн тэтгэмж, 0-3 хүртэлх насны хүүхэд асарсны тэтгэмж, ихэр хүүхдийн мөнгөн тэтгэмж зэрэг нь хүн ам зүйн бодлогод чиглэсэн мөнгөн дэмжлэгийн арга хэмжээ тул нийгмийн халамжийн хөтөлбөрөөс хасаж, Нийгмийн халамжийн тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах, Олон хүүхэд төрүүлж өсгөсөн эхийг урамшуулах тухай хуулийг хүчингүй болсонд тооцох тухай, Эх, эцэг, олон хүүхэдтэй өрх толгойлсон эх, эцэгт тэтгэмж олгох тухай хуулийг хүчингүй болсонд тооцох тухай хуулийн төслийг дагалдуулан боловсруулсан байна.

Хуулийн төсөлд хэд хэдэн суурь зохицуулалтыг тусгаснаа Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд танилцууллаа. Нэгдүгээрт, хүүхэдтэй залуу гэр бүл болон 3 ба түүнээс дээш хүүхэдтэй гэр бүлийг анх удаа ипотекийн зээл авах эсвэл түрээсийн орон сууцанд хамрагдахад нь тэргүүн ээлжид хамруулах, урьдчилгаа төлбөрийн 60 хүртэлх хувьд Зээлийн батлан даалтын сангаас батлан даалт гаргах зэргээр орон сууцны дэмжлэг үзүүлэхээр холбогдох зохицуулалтыг тусгажээ.

Хоёрдугаарт, ажил олгогч нь бага насны хүүхэдтэй ажилтны ажлын цагийг 2 хүртэл цагаар богиносгох, гэр бүлийн ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй гишүүнээ асарч буй ажилтанд зайнаас ажиллах боломж олгох, ерөнхий боловсролын сургууль суралцдаг хүүхэдтэй ажилтан хичээлийн жилийн өвлийн амралтын хугацаанд ээлжийн амралтаа авах тохиолдолд нэмэгдэл амралтын хугацаа олгох зэрэг уян хатан нөхцөлийг хөдөлмөрийн дотоод журамдаа тусган хэрэгжүүлэх зэргээр ажил, амьдралын тэнцвэрийг хангах эрх зүйн үндсийг бүрдүүлэх нь зүйтэй хэмээн үзсэн байна.

Гуравдугаарт, мөнгөн дэмжлэг үзүүлэх зохицуулалтыг тусгасан байна. Нийгмийн халамжийн хуулиар олгогдож буй хүүхдийн мөнгө, жирэмсэн эхийн тэтгэмж, “Алдарт эх” одонгийн урамшуулал зэрэг мөнгөн тусламжуудыг халамжийн бодлогоос салгаж, хүн амын өсөлтийг дэмжих бодлогын арга хэмжээ болгохоор төсөлд холбогдох зохицуулалтыг тусгажээ.

Дөрөвдүгээрт, гэр бүлийн боловсрол олгох, гэрлэгчдийн харилцааг сайжруулах, гэр бүлийн хүчирхийллээс урьдчилан сэргийлэх сэтгэл зүйн зөвлөгөө, тусламжийг бүх шатны нэгжээр дамжуулан хүртээмжтэй хүргэх тогтолцоог хуульчилж, нийгэм, сэтгэл зүйн үйлчилгээг бий болгох нь зүйтэй хэмээн төсөл санаачлагч үзсэн байна. Энэ хүрээнд аймаг, дүүрэг бүрд Гэр бүлийн хөгжлийн цогц үйлчилгээний төвийг ажиллуулахаар төлөвлөсөн аж.

Тавдугаарт, цахим шилжилтийн хүрээнд И-Монгол академитай хамтран 2025 онд Е-mongolia төрийн үйлчилгээний нэгдсэн системд үүсгэсэн “Гэр бүл” дэд цэсээр AI сэтгэл зүйч, AI нийгмийн ажилтнаар дамжуулан иргэдэд төрийн үйлчилгээг хүргэж, хүртээмжийг нэмэгдүүлэх боломжтой хэмээн тооцож, төсөлд холбогдох зохицуулалтыг тусгасан байна.

Зургаадугаарт, “Гэр бүлийн өдөр” хэмээх тэмдэглэлт өдрийг Нийтээр тэмдэглэх баярын болон тэмдэглэлт өдрүүдийн тухай хуульд тусгаж, эдгээр өдрүүдэд гэр бүл рүү чиглэсэн үйл ажиллагаа явуулах, баярын өдрүүд нь долоо хоног бүрийн амралтын өдрүүдтэй давхацсан тохиолдолд дараагийн долоо хоногийн ажлын өдрүүдэд шилжүүлэх талаар төсөлд тусгасан гэв.

Төсөл батлагдсанаар гэр бүлийн тогтвортой байдал дээшилж, хүн амын өсөлт нэмэгдэхээс гадна нийгмийн анхан шатны нэгж болсон гэр бүл бат бөх, эрүүл байх нөхцөл бүрдэнэ гэж төсөл санаачлагч үзсэн байна. Энэхүү хуулийн төслийг хэрэгжүүлэхэд улсын төсөвт нэмэлт ачаалал үүсгэхгүй бөгөөд одоогийн халамжийн зардлыг илүү оновчтой, гэр бүлийн хөгжил рүү чиглэсэн тогтолцоо руу шилжүүлж байгаагаараа онцлогтой болохыг Т.Аубакир сайд тодотгосон.

Төслийг баталснаар төрийн дэмжлэгийг гэр бүлийн өдөр тутмын хэрэгцээнд ойртуулж, гэр бүл өөрийн хүч, боломжид тулгуурлан тогтвортой амьдрах, хөгжих нөхцөлийг бүрдүүлэхийг зорьж байгаа хэмээгээд үр дүнд нь хүүхэд өсгөн хүмүүжүүлэхэд эцэг, эхийн хамтын оролцоог нэмэгдүүлж, асаргаа шаардлагатай гишүүнтэй гэр бүлийн ачааллыг хуваалцаж, гэр бүлд ээлтэй ажлын байр, орон нутаг, нийгмийн орчныг дэмжих эрх зүйн үндэс бүрдэнэ гэдгийг танилцуулгынхаа төгсгөлд хэлэв.

Хүний хөгжил, нийгмийн бодлогын байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэбат нэгдсэн хуралдаанд танилцуулсан. Байнгын хороо энэ сарын 06-ны өдрийн хуралдаанаараа төслийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг хийжээ. Хуулийн төслийг d.parliament.mn цахим хуудаст байршуулж иргэд, олон нийтийн саналыг авч байгаа талаар онцолсон. Байнгын хорооны тус хуралдаанд оролцсон гишүүдийн 72.7 хувь нь Гэр бүлийн хөгжлийг дэмжих тухай хуулийн төслийг үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэхийг дэмжсэн, хамт өргөн мэдүүлсэн төсөл тус бүрийг үзэл баримтлалын хүрээнд мөн хэлэлцэхийг дэмжиж, нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцүүлэх нь зүйтэй хэмээн үзсэн болохыг санал, дүгнэлтэд дурджээ.

Төсөл санаачлагчийн илтгэл болон Байнгын хорооны санал, дүгнэлттэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн А.Ариунзаяа, П.Батчимэг, Б.Пүрэвдорж, Б.Хэрлэн, Ж.Баясгалан, Х.Баасанжаргал, П.Сайнзориг, О.Саранчулуун, Ц.Мөнхтуяа, С.Одонтуяа нар асуулт асууж, салбарын сайд болон ажлын хэсгийн гишүүдээс хариулт, мэдээлэл авав.

Хуулийн төслийн талаар Байнгын хорооноос гаргасан санал, дүгнэлтийг дэмжиж буй сууриа Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Хэрлэн, С.Ганбаатар, О.Саранчулуун, Ц.Ганзориг нар илэрхийлсэн. Түүнчлэн Р.Сэддорж гишүүн Байнгын хорооноос гаргасан санал, дүгнэлтийн талаарх байр сууриа илэрхийлэхийн сацуу “Үдийн цай” хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх талаар Засгийн газар, холбогдох яамд анхаарах шаардлагатай гэдгийг хэлсэн. Улсын Их Хурлын гишүүд ийнхүү Гэр бүлийн хөгжлийг дэмжих тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийн талаар Байнгын хорооноос гаргасан санал, дүгнэлтийг дэмжсэн эсэхээ илэрхийлж үг хэлсний дараа санал хураалтыг 15.00 цагт явуулахаар товлов.

Улсын Их Хурлын 2026 оны намрын ээлжит чуулганы Баасан (2026.10.09) гарагийн нэгдсэн хуралдаан үргэлжилж байна хэмээн Улсын Их Хурлын Нээлттэй парламентын газраас мэдээллээ.

Эх сурвалж: parliament.mn