Сэтгүүл зүй бол дөрөвдөх засаглал, сэтгүүлчийг нийгмийн эмч гэж ярьдаг. Ардчилсан нийгмийн аль хэсэгт “идээ бээр” байна, түүнийг илчилж, илэрхийлж, илааршуулах үүргийг гагцхүү сэтгүүл зүй гүйцэтгэдэг. Гэхдээ тэднийг улс төрийн хүрээлэлийн зүгээс худалдаж авах, өөрсдийгөө шүүмжлүүлэхгүй байлгах, магтуулж бичүүлэх оролдлогыг хэзээд гаргаж ирсэн.
Төрийн хэмнэлтийн хуулиар төрийн байгууллага хэвлэл мэдээллийн зардал гаргахыг хориглосон ч бодит байдал дээр Төрийн байгууллагууд хэвлэлийнхэнтэй гэрээ байгуулдаг нь хэвээр үргэлжилж байгаа. Эл гэрээний агуулга нь төрийн байгууллагын мэдээ мэдээллийг олон нийтэд хүргэх сурталчлах.
Гэвч өгсөн нь ч, авсан нь ч энэ гэрээг “хаалтын гэрээ” буюу тухайн төрийн байгууллагын дарга удирдлагын тухай болон байгууллагын тухай сөрөг мэдээлэл бичихгүй байх үүргийг хүлээдэг гэж “ойлгох” нь элбэг.
Мөн дээр нь төрийн зарим байгууллага, сайд дарга нар гадаад томилолтондоо сэтгүүлч, зураглаачдыг авч явдаг. Нэгэнт тэдний зардлаар гадаад яваад “галуу шувууны мах” идээд ирсэн сэтгүүлч, хэвлэлийн байгууллага нь мөнөөх байгууллагын тухай сөрөг мэдээлэл оруулахгүй, зөвхөн магтах үүрэг хүлээдэг гэлтэй харагддаг.
Сэтгүүлчид “худалдагдсан” гэж хэлэхдээ хүрэх хэмжээнд очсон энэ асуудлаар хэдэн зүйл хэлье.
Юуны өмнө аль ч хэвлэл мэдээллийн байгууллага төрийн байгууллагын үйл ажиллагааг нь сурталчлах зорилгоор гэрээ байгуулах нь буруу, байж болохгүй огт зүйл биш. Төрийн байгууллагын мэдээлэллийг түгээх, бодлого шийдвэрийг нь бодит эх сурвалжаас олон нийтэд хүргэх, шуурхай мэдээлэх үүргийг хэвлэлийн байгууллага болох сайт, телевиз, сонин гүйцэтгэх нь зүйн хэрэг.
Гэвч ингэлээ гээд тухайн төрийн байгууллагын дарга даамлын буруу бодлого үйл ажиллагааг нь шүүмжлэхгүй байх, эсрэгээр нь магтах, худал хулгайг нь хаацайлах үүрэг хүлээнэ гэсэн үг биш.
“Хиамчид” гэж хочилдог жиргээчид, имфлүүсэр нэртэй фэйсбүүкийн “одод” хэрхэх нь хувь хүний ёс зүйн асуудал гэж үзээд орхиё. Тэдний удаа дараагийн ийм үйлдлийг сошиал хэрэглэгчид удахгүй таньж мэдээд “байранд” нь тавьчихдаг.
Харин бүтэл бүтэн хэвлэл мэдээллийн байгууллага, сэтгүүлчид ингэж “амаа үдүүлэх” ихээхэн хор уршигтай. Хэдийгээр тухайн төрийн байгууллагатай гэрээ байгуулан мөнгө авсан хэвлэл мэдээллийн байгуулага би гаргахгүй байхад болно байх гэж бодох ч тэдий олонхийн ийм “худалдагдсан”, худал хулгайг хаацайлсан гэмээр үйлдлээс болж нийгэм даяар буруу ташаа мэдээллийг үнэн гэж итгэх, нийтийн ашиг сонирхолд хохирол учрах, үндэсний эрх ашигт сөргөөр нөлөөлөх, хэвлэл мэдээллийн байгууллагад итгэх иргэдийн итгэлийг бууруулах, хэвлэн нийтлэх эрх чөлөө хумигдах гээд олон сөрөг талтай.
Энэ талаар сүүлийн хоёр хоногт ажиглагдсан, анзаарагдсан жишээг ишлэе.
Ногоон автобусны хэрэг дээр энэ асуудал илэрхий харагдав. МNB тэргүүтэй зарим телевиз ногоон автобусыг “сайшааж”, түүнийг шүүмжлэгсдийг “гүтгэсэн” хэмээн буруутган, илэрхий Хотын талд ажиллав. Мөн нэр бүхий сайтууд ч огт мэдээлэл гаргаагүй “дүлий цэрэг” шиг аашилснаас гадна твиттер дэх“хиамчид” нэртэй олон дагагчидтай нэр бүхий жиргээчид ногоон автобусыг “магтаж” нэг үзэв.
Гэсэн хэдий тэдний үйлдлүүд үнэнд дийлдэж, сүүлдээ өөрсдөө үнэний талд “урвав”.
Хотын дарга асан Д.Сумъяабазар нэр бүхий сайтын сэтгүүлчид хандан “Та нар Вьетнам явж, автобусны үйлдвэр дээр нь очиж үзсэн юм билээ ш дээ, энэ тухайгаа өөрсдөө хэлэхгүй юу” хэмээн Түгжрэлийн сайд асан Ж.Сүхбаатарын Вьетнам улс руу 30 сэтгүүлчийг дагуулж явсан асуудлыг сөхөв.
Нийслэлээс гэрээлсэн сэтгүүлчид Хотын даргын үйл ажиллагааг шүүмжлэхгүйн зэрэгцээ хэвлэлийн даргатай нь хамт “магтах” ажлыг хийв.
Вьетнам явсан сэтгүүлчдийн зарим нь Ж.Сүхбаатарын албан тушаалаа огцрох шийдвэрийг нь “улс төрд шинэ соёл бий боллоо” хэмээн магтав.
“Мөнгө дуусвал хайр дуусдаг” гэгчийн үлгэрээр ийм гэрээ, мөнгөнд тулгуурласан харилцаа ямар хэврэг болохыг эрх биш та бүхэн анзаарсан бизээ.
Тиймээс цаашид хэвлэл мэдээллийн байгууллагууд төрийн байгууллагатай гэрээ байгуулахдаа зөвхөн мэдээлэл давжуулах, түгээх үүрэг хүлээх ёстойгоо гүнээ ухамсарлаж, эл гэрээ нь тэдний хулгай худлыг нь хаацайлах, магтан дуулах ёстой хаалтын гэрээ биш гэдгийг сануулж, ёсзүйн зарчимаа баримталж, хэвлэлийн үүрэг, үнэ цэнээ ухамсарлаж, “худалдагдахгүй” ажиллах нь хэвлэл мэдээллийн байгууллагын нийгэмд үзүүлж байгаа хамгийн том соёл юм.
Ц.Мөнх
Амлалт.мн
