Хотыг хот шиг байлгах гэсэн олон санаачлага үе үеийн уирдлагуудын хүсэл мөрөөдөл байсаар ирсэн гэдэгт хэн ч эргэлзэхгүй. Харин АН Нийслэлийг удирдаж байх үед л хотын статус, эрхзүйн олон асуудал яригдаж зарим нь ажил болж хэрэгжсэн.
Дагуул хотын асуудал иргэдийн анхаарлыг сүрхий татаж, Налайх, Багануур дүүрэгт дагуул хотын захирагчийн сонгууль хүртэл болж байсан билээ. Мөн 2015 онд хотын татварын асуудлыг Нийслэлийн ИТХ-аар хэлэлцэхэд МАН-ын бүлгийнхэн энэ асуудлыг илэрхий эсэргүүцэж байв. Тэр ондоо хотын албан татварт 531,1 сая төгрөг төвлөрч байсан ба өнгөрсөн 9 жилийн хугацаанд нийтдээ 60 тэрбум төгрөгийн татварын орлого олсон байдаг. Тэгвэл хотын иргэд бид энэ онд 32 тэрбум төгрөгийг хотын албан татварт төлнө. Энэ бол нэг талдаа бахархалтай зүйл. “Хотын иргэн би хотынхоо хөгжилд татвар төлж тодорхой хувь нэмэр оруулсан” гэж бодохоор бахархахаас өөр яах билээ. Гэхдээ “хотын” гэх тодотголтой татвар бидний амьдралд нэмэр болдоггүй, бүүр татвар төлснөө мэдэж байгаа иргэн ч бараг байдаггүй гэлтэй. Ийм л мэдээлэлгүй орчин бий болчихсон байна. Ийм байдлыг зориуд бий болгосон гэж хэлэхгүй ч мэдээллийг иргэдэд хүргэх үүргийг хэн ч чухал гэж үзэхгүй байгаа нь сонирхол татаж байна.
Нийслэлийн удирдлага уг татварыг хоёр дахин нэмэх шийдвэрийг өнгөрсөн оны сүүлчээр гаргаж энэ оны 1 дүгээр сарын 1-нээс мөрдүүлж эхэллээ.
Нээрээ татварыг хоёр дахин нэмэгдүүлсэн гэсэнтэй төсөөтэй нэг зүйл санаанд ороод явчихлаа. УИХ-ын 2020 оны сонгуульд МАН-ын дэвшүүлсэн мөрийн хөтөлбөрт “Иргэдийн орлогыг нэмэгдүүлж, ядуурлыг 2 дахин бууруулна” гэсэн заалт яах аргагүй бий.
Гэтэл иргэдийн орлого нэмэгдсэн үү. Ядуурал хоёр дахин буурсан уу. Зах дээр очоод асуух нь бүү хэл захын хүнээс асуухад мөрийн хөтөлбөрийн энэ заалт хэрэгжээгүйг хэлээд өгнө. Хэчнээн намын сурталчилгаа боловч, амьдрал сайжирч байгаа гэж гоёчилсон ч бодит байдал л үнэнийг хэлээд өгнө.
Тэгвэл хотын албан татварыг хоёр дахин нэмэгдүүлэх гэсэн хотын даргын шийдвэр амьдралд хэр нийцэж байна вэ. Ер нь МАН-ын үзэл баримтлал, сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрүүдийг харахад иргэдийн амьжиргаанд их л анхаарч ирсэн амлалтууд дүүрэн байна. Мөнөөх мөрийн хөтөлбөрт “Орлого багатай иргэдийн цалингаас суутгах хувь хүний орлогын албан татварын хэмжээг 2 дахин бууруулна” гэж цагаан дээр хараар бичсэн байна.Тэгвэл хотын даргын дээрх шийдвэр нь намынхаа мөрийн хөтөлбөрийн эсрэг яваад байх.
Үүнийг юу ч гэмээр юм. Хотын албан татварыг хоёр төрлийн бараа, дөрвөн үйлчилгээний орлогоос төвлөрүүлдэг. Хоёр төрлийн бараа нь архи, тамхи. Дөрвөн төрлийн үйлчилгээ нь баар, ресторан, зочид буудал, авто үйлчилгээ, авто угаалга. Ийм үйлчилгээ эрхэлдэг 5953 татвар төлөгчөөр дамжуулан нийслэл хот иргэдээс татварладаг. Өмнө нь дээрх үйлчилгээ, бараануудын 1 хувийг авдаг байсан бол одоо 2 хувийг авдаг боллоо.
Ресторанд орсон хэнбугай ч үйлчлүүлэхдээ зарцуулсан мөнгөнийхөө 2 хувийг нийслэлийн татварт төлнө. Сонирхолтой нь МАН-ынхан 2015 онд НИТХ-д цөөнх байхдаа иргэдийнхээ орлого бага байгаад санаа зовж, “хотын татвар” гэж байж болохгүй гэж байсан бол өнөөдөр тэдний байр суурь эсрэгээр өөрчлөгдөж татварыг 2 дахин нэмэгдүүлэхээр зүтгэж, зорилгодоо хүрлээ. Тэхдээ хотын татварыг хоёр дахин нэмэхийг “иргэд дэмжсэн” гэдэг алдарт үгээрээ бодлогоо хайцаалж байна.
Мөн “энэ татвар манай иргэдэд биш, гадаадын жуулчдын халаасыг сэгсрэх сайхан арга. Тийм болохоор иргэдэд ямар нэгэн ачаалал очихгүй” гэсэн албаны хүний тайлбар ч явж байна. Энэ одоо юу гэсэн үг вэ.
Хотын болон хөдөөнөөс орж ирсэн манай иргэд архи тамхи хэрэглэдэггүй, баар саванд орж, зочид буудалд хоноглож, машин тэргээ засуулж, угаалгах шаардлагагүй гэсэн үг үү. Ийм “илүү хөдөлгөөн” хийхгүй бол татвар төлөхгүй байж болно л гээд байгаа юм.
Нийслэлийн Засаг даргын орлогч П.Сайнзориг “Нийслэл хотын татвар бол зөвхөн архи, согтууруулах ундаа, тамхины жижиглэнгийн худалдаа, зочид буудал, ресторан, баар, үйлчилгээний газруудаар үйлчлүүлж буй иргэдэд л хамааралтай. Өрхийн өдөр тутмын амьдралтай холбоотой татвар биш. Нийслэл хотын албан татвар нь архи, тамхины дам нөлөөллөөс урьдчилан сэргийлэх чиглэлтэй. Эдгээрийн хүртээмжийг үнэ тарифаар хязгаарлах зорилготой. Түүнээс биш шууд өрхийн амьдралд нөлөөлөхгүй” хэмээн мэдээллэсэн.
Энэ нь бас л учир битүүлэг, ойлгомжгүй байгаа юм. Машинаа угаалгах зардал тухайн иргэний өрх гэрийн амьдралаас гарч байгаа зардал биш юм уу. Хөдөөнөөс ирсэн нэгэн зочид буудалд хоноглоход гарсан зардал гэр бүлийнх нь төсөвт огтоос хамаарахгүй, оффшор бүсийн мөнгө байх уу.
Мэдээж хотын татварт 2 хувь өгч байгаа аж ахуйн нэгжүүд, бизнес эрхлэгчид иргэдээс авах төлбөр дээрээ нэмнэ. Ингэхээр хотын дарга нарын жуулчдад зориулсан хотын албан татварын бодлого эцэстээ хэний толгой дээр буухыг ойлгож ядах юм алга.
За тэгээд татвараа авчихсан, гавъяагаа байгуулчихсан байг. Жилдээ нийслэлийн татвараас бүрдүүлсэн 32 тэрбум төгрөгөө чухам юунд зарцуулах вэ?
Энэ их мөнгийг хуучин автобус авдаг шиг үрэгдэх юмуу, дарга нарын дэмжлэг урамшуулалд явчихгүй гэх баталгаа байна уу?
Т.Санаа
Амлалт.мн
