Манай улсын зарим бизнесийн эздийн бизнесийн соёл, зарчим машид харалган байна. Үүнийг нь Ерөнхий сайд Цагаан сарын өмнө үндэсний телевизээр өгсөн чухал ярилцлагадаа дурдлаа. Учир юун хэмээвээс, банкны эздийг бусад жижиг, дунд бизнес рүү хошуу сунгахад дургүй байгаагаа хэллээ. Эсэргүүцэж байгаагаа хэллээ.
Цаашдаа зарчимд нийцүүлж ажиллуулах болно ч гэсэн хандлага тодорхой илэрхийллээ. Энэ хэнд зориулагдаж байгаа нь бүр ч тодорхой байна биш үү. Жишээ нь ийм нэг банкны эзэн байна. Тэр хүн банкаа эрхэлнэ. Тэгээд ноолуураар бүтээгдэхүүн хийж зарна. Тахиаг төрөл бүрээр шарж зарна. Төмс шарж зарна. Гурилны завсар мах, сонгино, лооль хавчуулж зарна. Хиамтай, бяслагтай гурилан давхац зарна. Хонины толгойг шарж, бас чанаж зарна.Хонины шөл хийж зарна. Бууз хийнэ. Тэгсэнээ махны чиглэлийн үхэр үржүүлж, залуу үхрийн мах савлаж зарна. Ноолуураар бүхий л өмсөх бүтээгдэхүүн хийж зарна. Өвдгөвчөөс хүрэм хүртэл, үй түмэн юм ноолуураар хийнэ. За тэгээд буудай тээрэмдэн гурил хийж зарна. Мөн тэгээд бүхий л төрлийн жижиглэн худалдаа хийнэ. Эмэгтэй хүний ариун цэврийн хэрэглэлээс эхлээд шүдний чигчлүүр хүртэл зарна.
Ингээд дурдаад байвал хүний хэрэгцээт бүхнийг зардаг банкны эзэн байна. Энэ хүн бол Монголд анх “Таван богд”-ын гэж гарч ирсэн, өдгөө хамгийн том “Хаан банк”-ны эзэн Цагаачийн Баатарсайхан гэдэг хүн билээ. Авъяаслаг бизнесмэн байж болно. Японд сурсан. Японоос их л юм сурсан баймаар. Мэдээж бизнес сурж. Гэхдээ Японоос сурах ёстой эн тэргүүний зүйл бол ёс зүй, хүндэтгэл юм.
Мань Ц.Баатарсайханаас бизнесийн ёс зүйн соёл үзэгдэхгүй байна гэж Халтмаагийн Баттулга хэлсэн, жижиг сажиг бизнес рүү бүү ор оо, буузаа ард түмэн хийг ээ, хонины толгойгоо жижиг аж ахуйн нэгжид үлдээ гэж хэдэн жилийн өмнө хэлсэнийг бүгдээрээ л харсан.
Хаан банк Монголын ард түмний дархлаа мөн үү гэвэл мөөн. Энэ утгаараа Ц.Баатарсайхан буянтай хүн. Ачлалтай хүн. Гэхдээ энэ банкны ашиг орлого, хүү зээл энэ ард түмэнд ээлтэй, ачлалтай байгаа юу гэвэл бас тийм биш ээ. Банкны орон Швейцарийн банкны төлөөлөл хэлсэн гэдэг юм билээ. Хаана ч байхгүй ашиг хийдэг банк байна аа гэж хэлсэн гээд зоноороо ярилцацгаагаад удлаа. Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ бас хэлсэн дээ.
Сонгуулийн дараа банкны эзэд тойрч суугаад шүүх, прокурор, хууль хүчнийхнийг бүгдийг нь худалдаж авдаг, томилдог гээд. Хамгийн том Хаан банкны эзэн Ц.Баатарсайхан энэ асуудалд хэрхэн оролцоотой байдгаа энэ ард түмэндээ хэлэх хэрэгтэй. Л.Оюун-Эрдэнэ Ерөнхий сайдын нэр дээр бичиг цохоод хэрхэн оролцдог эсэхээ мэдүүлэх хэрэгтэй.
Эс тэгвэл та улс төрийг, хууль хүчнийхнийг ч “зардаг юм байна” гэдэг ойлголтод хамаарч мэдэх. Хаан банк байсхийгээд тавь, далан сая долларын санхүүжилт татлаа, хөрөнгө оруулалт хийлээ гээд мэдээлэх. Тэгсэн атлаа улсад амин хэрэгтэй мега түвшний ийм ийм төсөл санхүүжүүллээ гэж ер мэдээлэхгүй юм. Одоо тэгж мэдээлдэг болмоор байна аа, Ц.Баатарсайхан захирал аа, эзээн.
Таны адил банкны эзэд ховор металийн орд эзэмшиж, төмөр зам барьж байна. Энэ ч зарчимгүй хэрэг. Харин та нар улсын эдийн засгийг санхүүжүүлэх том том төслүүд, гангийн үйлдвэр барих төсөл, газрын тос боловсруулах үйлдвэр, төмөр зам барих төслүүдийг гадаад дотоодын том том банкуудтай хамтран, хөрөнгө оруулагчидтай хамтран соёл төгс санхүүлж байх ёстой болохоос өөрсдөө хонины толгой чанаж, төмөр зам барьж, орд эзэмшиж байх ёсгүй юм.
Та нарт үлгэр болох жишээ байж л байна шүү дээ. Бямбаагийн Нямтайширыг хар л даа. Цемент хийгээд, Цагаан суваргыг босгоод, хийт бетон үйлдвэрлээд, хүнд үйлдвэрлэл эрхлээд уул уурхайдаа үнэнч, нягт, соёлтой ажиллаад чадаж байгаа биз дээ. Ийм бай л даа, банкны эзэд ээ.
Ийм соёлыг Японд төгссөн, Япон руу үргэлж явж сэтгэлгээгээ “задалдаг” Цагаачийн Баатарсайхан эхлэх учиртай. Бугатын гангийн үйлдвэр шиг үйлдвэрийг барих төслийг санхүүжүүлээч. Эх орноо өөд нь татаач. Энэтхэгт гэхэд ийм банкны эздээ л шүтдэг юм билээ.
Шүтэгдээч банкны эзэд ээ, Ц.Баатарсайхан нар аа!!!
З.БАЯРАА
Амлалт.мн
