Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх санаачлан УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах тухай хууль санаачлан УИХ-ын чуулганаар оруулахаа илэрхийлсэн.
Уг хуулийн төсөлд: Ёс зүйн зөрчил гаргасан УИХ-ын гишүүнд хуулийн хариуцлага хүлээлгэх боломжийг бүрдүүлэх, Өргөсөн тангаргаасаа няцаж, ноцтой зөрчил гаргасан гишүүнийг УИХ-ын Ёс зүйн дэд хороо, УИХ-ын нэгдсэн чуулганаар заавал нээлттэй хэлэлцэж, Үндсэн хуулийн Цэцийн шийдвэрээр эгүүлэн татах, Гэмт хэрэг үйлдсэн болох нь шүүхийн эцсийн шийдвэрээр тогтоогдсон бол тухайн гишүүнийг эгүүлэн татах үндэслэл, Парламентад суудалтай улс төрийн нам, эвслийн хариуцлагыГ өндөржүүлж, жагсаалтаар нэр дэвшиж сонгогдсон гишүүн ёс зүйн ноцтой зөрчил гаргавал эгүүлэн татах үндэслэлийг тусгажээ.
Хуулийн төсөлд Монгол Улсын Засгийн газраас санал авч, яаралтай горимоор УИХ-аар хэлэлцүүлэхээр болсон тухай Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга А.Үйлстөгөлдөр мэдэгдэв.
Үүнтэй холбогдуулан дараах саналыг хэлэх байна. Ёс зүйгүй гишүүдийг эргүүлэн татъя гэдэг бол зөв зүйтэй асуудал мөнөөсөө мөн. Төрийн эрх барих дээд байгууллага болох УИХ-ын гишүүн сахилга, хариуцлaга, ёс зүй өндөр хэм хэмжээнд байх ёстой атал УИХ-ын гишүүд авлига албан тушаалын хэрэгт холбогдох, албан тушаалаа ашиглан бусдад нөлөөлөх, өөртөө болон өөрийн хамаарал бүхий этгээдүүдэд давуу байдал үүсгэх, ёсзүйн ноцтой зөрчил гаргах, хуулиар хориглосон ажил үйлчилгээ эрхлэх, бусдыг хэл амаар доромжлох байдал хэрээс хэтэрч, хууль шүүхээс шалдгах болохоор УИХ-ын гишүүний халдашгшүй бүрэн эрхийн цаана “нуугдаж” амиа хоохойлдог явдал хэрээс хэтэрлээ. Үүнтэй холбогдуулан Ерөнхийлөгч УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах хууль санаачилж байгаа нь зүйн хэрэг.
Тэгээд ч МАН-ын 2024-2028 оны УИХ-ын сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрийн 4.4.11-д “Төрийн хулгайтай холбогдсон улстөрчид, албан тушаалтанд хариуцлага тооцно" гэсэн заалт бий.
Юуны өмнө намын жагсаалтаар сонгогсдон гишүүдэд хариуцдлага тооцох асуудлыг хуульчлаад, түргэн шуурхай хэрэгжүүлээд явах бүрэн боломжтой. Учир нь өнгөрсөн сонгуульд улс төрийн намууд УИХ-ын гишүүнд сонгуулахаар 48 суудлын жагсаалт гаргаснаас жагсаалтын эхний МАН 18, АН 16, ХҮН 6, ИЗНН 4, Үндэсний эвсэл 4 мандат авч УИХ-ын гишүүнээр сонгогдсон.
Эдгээр жагсаалтаар сонгогдсон гишүүд дээрх хуулийн төсөлд дурьсанчлан өргөсөн тангарагаасаа няцаж, хууль зөрчин, ёс зүйн зөрчил гаргасан тохиолдолд “өчиггүй” эргүүлэн татаж, жагсаалын дараагийн эрэмбийн хүнийг нь УИХ-ын гишүүнээр тооцох ёстой. Энэ бол дэлхийн дахинд, улс төрийн соёлд хүлээн зөвшөөрөгдсөн, дахин сонгууль явуулах, зардал сүйтгэл зарцуулах шаардлагагүй энгийн ойлгомжтой зарчим.
Энэ бол тухайн намын жагсаалтаар сонгогдсон хүний хувьд парламент дах намын суудлын тоонд өөрчлөлт орохгүй хялбар хувилбар.
Харин тойргоос сонгогдсон гишүүдийн хувьд хэдийгээр дахин сонгууль явуулах ёстой ч зардал сүйтгэл, цаг хугацааг хэмнэх зорилгоор хуульд тусгаж, тухайн эгүүлэн татсан гишүүний орыг түүний нэр дэвшсэн тухайн тойргоос, сонгогдож чадаагүй ч хамгийн өндөр санал авсан хүнийг УИХ-ын гишүүнээр тооцож болох юм. Энэ тохиолдолд шинээр УИХ-ын гишүүнээр сонгогдсонд тооцох хүн аль ч намын хүн байж болох тул парламент дах намын суудлын тоонд өөрчлөлт дагуулах магадлалтай.
Ямарч гэлээ улс төрийн хариуцлага, ёс зүй алдсан, авлига албан тушаалын гэмт хэрэгт нэр холбогдсон, шүүхээр тогтоогдсон гишүүндийг эгүүлэн татаж, парламентыг “эрүүлжүүлэх” нь чухал.
Мөн түүнчлэн УИХ-ын гишүүнийг авлига, албан тушаалын гэмт хэрэгт шалгахаар бүрэн эрхийг нь түтгэлзүүлэх үндэслэлийг хууль хяналын байгууллагаас оруулж ирвэл парламентын зүгээс ямар нэг байдлаар хамгаалж, хаацайлж үлдэхгүйгээр тухайн гишүүний бүрэн эрхийг түтгэлзүүлдэг, тухайн гишүүн асуудлаа жирийн иргэний нэг адил шалгуулчихаад, нэр төр нь цэвэр бол эргээд гишүүнийх нь эрхийг сэргээдэг тогтолцоог ч парламентад бүрдүүлэх ёстой.
Ингэж гэмээнэ шударга ёсны жаахан ч гэсэн гэрэл гэгээ Монголын төрд, парламентэд, улс төрд бий болно. Тийм учраас Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн санаачилсан “УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах хуулийн төсөл”-ийг хоёр гараа өргөн бид дэмжиж байгаа юм.
Ц.Мөнх
amlalt.mn
