Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Х.Нямбаатартай цаг үеийн асуудлаар News.mn сайтад ярилцлага өгчээ.
-Та, танай нам авлигатай тэмцэнэ гэж их ярьж ирсэн. Өнгөрсөн хугацаанд авлигатай тэмцэх чиглэлээр бодлогын хувьд ямар шийдэл, ажил хийсэн бэ. Олон нийтийн хүсээд байгаа авлигатай Х.Нямбаатар, Засгийн газар тэмцэж чадсан уу?
-Бодлогын хувьд сая цахим багц хууль оруулж, хууль хэрэгжүүлж, яамыг нь байгуулаад ажиллаж байна. Иргэд төрийн үйлчилгээ авах гэж хэн нэг даргын үүд сахиж, тохой татаж тодорхойлолт авдаг, даргын гарыг хүндрүүлж байж лиценз, зөвшөөрөл авдаг тогтолцоог цахим руу шилжүүлэх, хиймэл оюун ухаан шийдвэр гаргадаг тогтолцоог бүрдүүлэх гэж энэ багц хуулийг боловсруулж, батлуулаад хэрэгжүүлж байна. Олон жил яригдсан авлига байдаг төрийн өмчит компаниудын хуулийг боловсруулаад УИХ-д өргөн барьсан. Одоо УИХ-ын асуудал болсон. Олон жил ярьсан Шүгэл үлээгчийн хуулийг өргөн барьсан, Улс төрийн намын санхүүжилтийн хуулийг боловсруулж байна. Бодлогын түвшинд төрийн албыг цомхон, тогтолцооны хувьд оновчтой болгох Төрийн албаны хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг боловсруулж байна. Олон жил төрийн алба, нийтийн алба хоёроо ялгаж чадаагүй ирснийг өөрчилж, төрийн албаны өнгөрсөн 30 жилийн хугацаанд явж ирсэн тогтолцоог өөрчлөх реформын хуулийг яг одоо боловсруулах шатандаа явж байна. Эрүүгийн хууль тогтоомжид авлигатай холбоотой ял шийтгэл, хөөн хэлэлцэх хугацааг завхруулсан тогтолцоог өөрчлөхийн тулд хуулийг нь батлуулсан. Өнөөдөр ямар нэг байдлаар ял завшсан зүйл алга, эргэж, нөхөж ял шийтгэх ажиллагаа явуулж, шүүхээр орсон. Эрүүгийн хууль тогтоомжийн ялын бодолгыг чангатгах ажил хийгдэж байна. Авлигтай тэмцэх гэдэг лоозогнохын нэр биш. Авлигатай тэмцэнэ гэдэг бол авлигын уг үндэс нь хаана байгаа, түүнийг арилгахыг хэлнэ.
Жишээлбэл, улс төрийн намуудын санхүүжилтийг шийдэхгүйгээр мянга улс төрийн намын дарга, удирдагчид гарч ирээд нэмэргүй. Бид авлигатай тэмцье гэвэл хоёр үндсэн зүйл дээр фокуслах ёстой. Улс төрийн намын санхүүжилт, түүнийг бий болгодог төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн засаглал хоёроо өөрчлөх ёстой.
Тухайлбал, төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн засаглалыг сайжруулах чиглэлээр нээлттэй сонгон шалгаруулалтын зарчмаар компанийн Төлөөлөн удирдах зөвлөл, Гүйцэтгэх удирдлагуудыг сонгон шалгаруулж, томилдог тогтолцоог хуульд оруулж, УИХ эцэслэхээр хүлээгдэж байна. Авлигатай тэмцэнэ гэдэг нь чанга дугарснаараа, хий лоозоглосноороо, олон хүнийг хорьсноороо шийдэгддэг зүйл биш.
-Авлигатай тэмцэж байгаа гэлээ. Гэтэл хэдэн арван, хэдэн зуун тэрбумын авлига аваад хэдхэн саяар торгуулаад байгаа нь шударга бус гэсэн шүүмжлэл их гарах болсон?
-Өнгөрсөн хоёр жил гаруйн хугацаанд АТГ хамгийн их эрүүгийн хэргийн мөрдөн шалгах ажиллагааг дуусгавар болгож, прокурорын байгууллагад шилжүүлж өгсөн. Хамгийн их авлигын гэмт хэргийн улмаас хохирлыг улсын орлого болгож чадсан. Өөрөөр хэлбэл, эрх баригчид авлигтай тэмцэх хүсэл эрмэлзэл байна уу, үгүй гэдгийг тоо статистик харуулах ёстой. Өнгөрсөн жил 100 гаруй тэрбум төгрөгийг бэлэн мөнгө болон эд хөрөнгийг улсын орлого болгосон. Энэ бол маш том тэмцэл, эрмэлзэл байна гэдгийг харуулах байх гэж бодож байна. Зарим хүмүүс авлигын хэрэг хялбаршиж байна гэдэг. Нөгөө талдаа кримнологийн судлаачид энэ нь алигын гэмт хэрэгтэй хамгийн сайн тэмцэж байгаа, хэргийг хурдан шийдэж байгаа хэлбэр гэдэг. Яагаад гэвэл тэр хүмүүс нийтийн албанд орох эрхээ хасуулж байна, хохирлоо төлүүлж байна. Мөн олон нийт, сошиалаар давхар “шүүгдэж” байгаа юм. Тэрбум, тэрбумын хохирол учруулаад яагаад 40 сая төгрөгөөр торгуулаад байна вэ гэдэг асуудал бий. Гэтэл шүүхийн процесс хэт удаашралтай байдаг.
Санаж байгаа бол Жастын Ш.Батхүү нарт холбогдох хэрэг 10 жилийнхээ ойн дээр шийгдэж байх жишээтэй. Ердийн журмаар явах нь нэг талдаа өнөөдрийн процессын согогуудыг ашиглаад өмгөөлөгчөө солих, шүүгчээс татгалзаад хугацаа алдаад байдаг. Нөгөө талдаа энэ хэргийг шууд хүчээр шийдэж болдоггүй вэ гэхээр НҮБ-ын Хүний эрхийн суурь зарчмаар өмгөөлүүлэх, нотлох баримттай танилцах, няцаалт өгөх, татгалзах эрхтэй гээд олон эрхүүд хөндөгддөг.
Гэмт хэргийн шалтгаан судалдаг хүмүүс бол тэр хүнийг гэм буруутай гэдгийг нь тогтоож байна гэдэг нь өөрөөр нь хүлээн зөвшөөрүүлнэ гэдэг нь хамгийн үр дүнтэй хэлбэр байна гэж дүгнэдэг. Гэхдээ Ерөнхий сайдын зүгээс Эрүүгийн хууль дахь авлигын гэмт хэрэгтэй тэмцэх ял шийтгэлийн бодлогоо чангатгая, тодорхой төрлийн гэмт хэргүүдэд хялбарших ойлголтыг хасах саналаа УИХ-д өргөн барьсан байгаа. Нийтийн албан тушаал эрхлэх эрхийг нь 20 жил хүртэл хугацаагаар хязгаарлах санал ч бий. Бид эрмэлзэл байна, УИХ хуулиа батлах ёстой, баталсан хуулийг хэрэгжүүлэгч нь Засгийн газар байх ёстой. Эрмэлзэлгүйгээр хууль санаачилж, батлуулна гэж байхгүй. Иргэд маань Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газар авлигатай тэмцэх өндөр эрмэлзэлтэй байгаагаа дээрх хууль тогтоомжуудаар илэрхийлж байна гэдгийг ойлоосой. Газар бол хамгийн том авлигын асуудал. Одоо бид Газрын багц хуулийг оруулж ирж байна. Газрыг хэн нэг дарга, даамал, Засаг дарга хүнд олгодогийг болиулж байгаа. Тухайн жилийн газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөг өмнөх жил нь Иргэдийн хурал баталж, дараа жил нь онлайн дуудлага худалдааг зохион байгуулна. Хоёрхон тохиолдол буюу төр өөрөө тодорхой бүтээн байгуулалт хийх, иргэдийн 0,07 га газрыг үнэ төлбөргүй олгоно, бусдыг нь бүгдийг нь дуудлага худалдаагаар шийднэ. Цаашид байгаль орчны тусгай хамгаалалтын бүсэд газар олгох гэх мэт бүх газар олголтыг нэгдсэн байдлаар л зохион байгуулдаг болно. Өмнөх үеэдэд байгаль орчны сайд нар тусгай хамгаалалтын газрыг ямар болгосныг бүгд мэдэж байгаа. Хуульд Богд ууланд газар олгохгүй, олговол эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэе гэж хуульдаа тусгах ёстой гэж би хэлсэн.
