Хуучин цагт нам төрийн төлөө хэмээдэг байсан. Харин эдүгээ цагт Монгол Улсын Үндсэн хуулиар намын дээр төр байх учиртай. Гэвч МАН-д төрийн хууль хамаагүй болтой. Ингэж хэлэхийн учир нь “МАН-ын Бага хурлаас Монгол Улсын Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэд Үндсэн хуулийн тогтолцооны өөрчлөлт хийх эрхийг өглөө” хэмээн гарчигласан мэдээнүүд хэвлэлээр гарах болсонтой холбоотой юм.
Тоталитор дэглэмтэй нийгмээс ардчилсан засаглалтай нийгэмд шилжээд 30 гаруй жил болсон Монгол төрийн дээр МАН хэмээх хуулийн этгээд ийнхүү гараад ирдэг нь ямар учиртай вэ?
Яахлаараа Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн асуудлыг Монголын ард түмэн ч биш, тэднээс сонголтоор төрд төлөөлөн сонгогдсон 76 гишүүн ч биш, МАН-ын Бага хурлын гишүүн гэх 354 хүн шийдвэрлэж, тэндээс Ерөнхий сайдад эрх олгож, чиглэл өгч байдаг билээ.
Ийм дампуу зүйл гэж байх уу, төрийн хуулийг МАН зөрчдөг, төрийн нэрийн өмнөөс МАН шийдвэр гаргадаг зарчимгүй зүйл гэж байж таарах уу таминь ээ?
Тэгээд ч МАН-ын дүрмийн 20 дугаар зүйлд дурьдсан МАН-ын Бага хурал, түүний эрх, үүрэгт зааснаар төрийн ажилд үүрэг чиглэл өгөх, эрх болгохтой холбоотой үг өгүүлбэр алга.
Гэсэн атал МАН-ын Бага хурлаас яахлаараа ҮХНӨ-ийг хийх эрхийг Ерөнхий сайдад өгсөн тухай мэдээллийг МАН-аас бэлтгэн тараадаг юм бол. Нэг бол тэд зориуд МАН төрийн дээр, бүхнийг шийддэг гэдгийг олон нийтэд ойлгуулах гэсэн заль бол нөгөөтэйгүүр ард түмэн хууль журмын тухай мэдээлэл муутай учир тэднийг яаж ч аргалж, тархийг нь угааж болно гэсэн хандлага л гэж л ойлгогдоход хүрч байна.
МАН-ын дүрэм заасан бас нэг чухал заалт бол “1.3 МАН нь Монгол Улсын Үндсэн хууль бусад хуулийг чандлан сахиж хуулийн хүрээнд энэхүү дүрмийг удирдлага болгон ажиллана” хэмээсэн байдаг.
Гэтэл Үндсэн хууль болон бусад хууль ёсыг чандлан сахиж, намын дүрмээ удирдлага болгон ажиллахаа илэрхийлсэн МАН Засгийн эрх барьж, төрийн бодлогыг хэрэгжүүлэхээд ирэхлээрээ мөнөөх намын дүрмээ удирдлага болгон ажиллахаа мартаж, уландаа гишгэдэг бололтой.
Учир нь МАН-ын дүрмийн “29.2-т заасан МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга орон тооны байх бөгөөд өөр ажил, албан тушаал эрхлэхийг хориглоно” гэсэн заалт байдаг ч өнөөх 2022 оны 8 сараас хойш бүтэн 5 сарын хугацаанд МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Д.Амарбаясгалан гэдэг хүн дээрх намын дүрмээ зөрчин ЗГХЭГ-ын даргаар двахар албан тушаал эрхлэн ажилласаар байна.
Саяхан болсон МАН-ын Бага хурлаар дүрмээ зөрчсөн дээрх асуудлаа нэг тийшээ шийдэх байх хэмээтэл, МАН доторх фракциудын тохироо, улс төрийн наймаалцал, үл ойлголцол, харилцан үл итгэлцлээс болоод аанай л зөрчигдсөн дүрэм хэвээр үлдэж, давхар ажил, албан тушаал эрхлэх ёсгүй МАН-ын ЕНБД Д.Амарбаясгалан, ЗГХЭГ-ын дарга хэвээр үлдэв.
Хэрэв МАН хууль дүрмээ биелүүлдэг юм бол ямарч хоёрдмол утгагүйгээр МАН-ын ЕНБД Д.Амарбаясгалан намын ажлаа өөр хүнд хүлээлгэн өгнө, эсвэл МАН-ын ЕНБД-ын ажлаа үргэлжлүүлэн хийнэ гэвэл ЗГХЭГ-ын даргаасаа чөлөөлөгдөх учиртай.
Ийнхүү ярих хэлэх бүрдээ хууль дүрэм журмын сахин ажиллаж байгаагаа “гайхуулдаг” МАН-ын дарга, удирдлагууд өөрсдөө өөрсдийнхөө “үндсэн хууль болсон” намын дүрмээ биелүүлэхгүй байж хэрхэн ард түмнээс хууль биелүүлэхийг шаардах вэ?
Хэдий болтол хууль дүрэм зөрчин байж төр, намын өндөр алба хашсан давхар дээлээ өмсөх вэ?
Г.Биндэр
Амлалт.мн
