Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийн талаарх олон нийтийн хэлэлцүүлгийг дөрөвдүгээр сарын 28-нд зохион байгуулсан бол байгаль орчны салбарын удирдах ажилтнууд, ТХГН-ийн захиргаадын дарга нарын оролцоотой хэлэлцүүлэг Улаанбаатар зочид буудалд өнөөдөр боллоо.

Монгол Улсын нийт газар нутгийн 20.8 хувьтай тэнцэх 32.8 сая га талбай бүхий 120 тусгай хамгаалалттай газар нутгийн улсын тусгай хамгаалалтад аваад байгаад бөгөөд улсын тусгай хамгаалалттай газар нутгийн сүлжээг өргөжүүлж 2030 гэхэд 30, 2050 он гэхэд 35 хувьд хүргэх зорилт дэвшүүлсэн байна.

Хэлэлцүүлгийн үеэр БОУАӨЯ-ны Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн бодлогын газрын дарга Ц.Уранчимэг хэлэхдээ, “30x30” зорилтын тухайд гэвэл, 1992 оны Биологийн олон янз байдлын конвенцын хүрээнд дэлхий нийтээрээ дэвшүүлсэн урт хугацааны зорилт юм. Монгол Улс энэ үйл явцад идэвхтэй оролцож, өнөөдрийн байдлаар нутаг дэвсгэрийнхээ 20.8 хувийг улсын тусгай хамгаалалтад аваад байна. Цаашид 30 хувьд хүргэх зорилт нь зөвхөн улсын ТХГН-аар хязгаарлагдахгүй, олон улсын гэрээ, конвенцоор хамгаалалтад авсан бусад газар нутгийг хамтатган авч үзэх боломжтой. Иймд энэ зорилтыг хэрэгжүүлэхэд эрх зүйн орчныг цэгцэлж, нэгдсэн бодлогоор уялдуулах нь чухал ач холбогдолтой юм” гэв.

Мөн тэрбээр ТХГН-ийн нэгдсэн, ил тод, үр ашигтай бүртгэл мэдээллийн системийг бүрдүүлэх шаардлага тулгарч байна. Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн дотоод бүсчлэлийг тогтоох шалгуур үзүүлэлт, бүс тус бүрийн горим дэглэмийн ялгааг тодорхой болгох хэрэгцээ бий. Дархан цаазат газар, байгалийн цогцолборт газар, байгалийн нөөц газар, байгалийн дурсгалт газрын ангилал тус бүрийн зорилго, хамгаалалтын болон ашиглалтын горимыг илүү тодорхой болгох шаардлагатай байна. Аялал жуулчлал эрчимтэй хөгжиж буй нөхцөлд аль бүсэд ямар төрлийн үйл ажиллагааг зөвшөөрөхийг тодорхой зохицуулах, байгалийн нөөцийн зохистой ашиглалтыг хангах нь чухал байна гэдгийг тодотгож байв.

Зэд-Хантай-Бүтээлийн нурууны Дархан цаазат газрын Хамгаалалтын захиргааны дарга Б.Оюунсүрэн: 1994 онд батлагдсан энэхүү хууль нь тухайн үеийн нийгэм, эдийн засгийн нөхцөл байдалд нийцсэн байсан хэдий ч өнөөдрийн байдлаар нийгмийн хөгжил, өөрчлөлттэй уялдан шинэчлэгдэх зайлшгүй шаардлага тулгарч байна. Одоогоор тулгамдаж буй гол асуудлын нэг нь малчин өрхийн тоо, мал сүргийн өсөлтөөс үүдэн бэлчээр, хадлангийн даац хэтэрч, улмаар тусгай хамгаалалттай газар нутагт нэвтрэх хүсэлт ихсэж байгаа явдал юм. Гэвч хамгаалалтын дэглэмийн хүрээнд иргэдийг нэвтрүүлэх боломж хязгаарлагдмал байдаг нь орон нутгийн иргэдийн дунд үл ойлголцол, гомдол үүсгэж байна. Ялангуяа гал түймрийн үед иргэдийг дайчлан оруулдаг атлаа энгийн үед нэвтрэхийг хориглодог гэсэн шүүмжлэл гардаг. Мөн хөдөө орон нутагт ажиллах мэргэжлийн боловсон хүчин хомсдолтой хэвээр байна.

Байгаль хамгаалагчдыг дээд боловсролтой байх шаардлага тавигддаг ч бодит байдал дээр төвөөс алс зайдуу бүс нутагт ажиллах сонирхол, боломж хангалтгүй байна. Иймд хуулийн хүрээнд байгаль хамгаалагч, мэргэжилтнүүдийн нийгмийн баталгааг сайжруулах, тухайлбал орон байр, амьжиргааны дэмжлэг, өрхийн орлогыг нэмэгдүүлэх боломжийг бүрдүүлэх зэрэг зохицуулалтыг тодорхой тусгах шаардлагатай гэж үзэж байна.

Түүнчлэн тусгай хамгаалалттай газар нутгийг сонгон хамгаалах үндсэн зарчим, шалгуурыг сулруулахгүйгээр хадгалах нь чухал бөгөөд үүний зэрэгцээ орон нутгийн иргэдийн оролцоонд тулгуурласан хамтын менежментийн тогтолцоог хуульд тодорхой, нарийвчилсан байдлаар тусгах нь зүйтэй. Энэхүү хуулийн шинэчлэл нь байгаль хамгааллын үндсэн зорилго, үнэт зүйлсийг хадгалсан хэвээр байхын зэрэгцээ орон нутгийн иргэдийн эрх ашиг, амьжиргаатай уялдсан, бодит нөхцөлд хэрэгжих боломжтой зохицуулалтыг бий болгосон байх шаардлагатай гэж үзэж байна.

Дарьгангын БЦГ-ын Хамгаалалтын захиргааны дарга Д.Ариунцэцэг: ТХГН-ийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулга нь цаг үеэ олсон, зайлшгүй шаардлагатай өөрчлөлт гэж үзэж байна. Энэхүү шинэчилсэн найруулгаас хүлээж буй гол үр дүнгийн нэг нь ТХГН-т амьдарч буй иргэд, тэр дундаа малчин өрхүүдийн ахуй, амьжиргааны асуудлыг байгальд ээлтэй, тогтвортой байдлаар шийдвэрлэх явдал юм. Байгаль хамгаалах үйл ажиллагаа нь зөвхөн төрийн байгууллагын хүрээнд бус, орон нутгийн иргэдийн оролцоонд тулгуурласан, хамтын менежментийн хэлбэрт шилжих шаардлагатай. Иймээс шинэ хуулийн төсөлд хот суурин газар төвтэй бус, харин орон нутаг, иргэдийн оролцоог дэмжсэн зохицуулалтыг түлхүү тусгасан гэж үзэж байна. Үүний тод жишээ бол Дарьгангын байгалийн цогцолборт газарт хэрэгжүүлсэн Ганга нуурын экосистемийг сэргээх ажил юм.

Ганга нуур нь экологийн өндөр ач холбогдолтой, ховор үнэт экосистемд тооцогддог бөгөөд сүүлийн жилүүдэд уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөгөөр ихээхэн доройтоод байсан. Харин уг нуурыг улсын тусгай хамгаалалтад авч, яаралтай хамгаалалт, сэргээн засварлах ажлыг хэрэгжүүлснээр 2005 оны түвшинд ойрттол сэргээж чадсан нь бодит үр дүн юм.

Энэ нь зөвхөн тухайн бүс нутгийн байгаль орчныг хамгаалаад зогсохгүй, Монгол Улсын хэмжээнд нуур, усны экосистемийг хамгаалах, сэргээх ажлын сайн жишиг болсон. Мөн аялал жуулчлалын тогтвортой хөгжлийг дэмжих, орон нутгийн эдийн засагт эерэг нөлөө үзүүлэх боломжийг бүрдүүлж байна. Иймээс ТХГН-ийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулга нь байгаль хамгаалал, нийгмийн хэрэгцээ, эдийн засгийн хөгжил гурвыг тэнцвэртэй уялдуулах зорилготой, цаг үеийн шаардлагад нийцсэн чухал алхам гэж дүгнэж байна.

Тус хэлэлцүүлэг нь төрийн захиргааны төв байгууллага болон орон нутгийн байгууллагуудын чиг үүргийн уялдаа холбоог сайжруулах, салбар дундын зохицуулалтыг боловсронгуй болгох зорилготой. Ялангуяа тусгай хамгаалалттай газар нутгийг газар дээр нь хариуцан хамгаалж ажилладаг захиргаадын дарга нарын санал, туршлага нь хуулийн зүйл, заалт бүрийг бодит нөхцөлд нийцүүлэхэд чухал хувь нэмэр болж байгааг хэлэлцүүлэгт оролцогчид онцолж байлаа.

Эх сурвалж: Montsame.mn